މިއަދަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ އުފާވެރި މިނިވަންދުވަހެވެ. އެއްވެސް ލޭ އޮހުރުވުމެއްނެތި، އެއްވެސް ހަމަނުޖެހުމެއްނެތި، މިނިވަންކަން ލިބުނު ޤައުމެއް މިސަރަޙައްދުގައި މިނޫނީ ނެތެވެ. އިންޑިޔާއާއި އާއި ޕާކިސްތާނު ބައްލަވާށެވެ. ލަންކާގައި ތަމަޅަ ޓައިގަރުންނާއި މަދަނީންނެވެ. ބަންގާޅުން ޕާކިސްތާނާއިއެކުގައި ކުރި ހަނގުރާމައެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ވަރަށް ނަސީބު ރަނގަޅެވެ. އެއްވެސް މީހެއްގެ ލޭއޮހުރުވުމެއްނެތި މިނިވަންކަން ލިބިގެންދިޔައީއެވެ. މިއަދަކީ ޖުލައި 26 ވަނަ ދުވަހެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ މިނިވަންކަމަކީ ވަރަށް ބަލިކަށި ގޮތެއްގައި، އެހެނަސް ޝުކުރުކުރަންޖެހޭ، އެކަމާއި އުފާކުރަންޖެހޭ، ހިތްވަރު ލިބިގަންނަން ޖެހޭ، އަދި އެކަމުގައި ޝުކުރު ޙައްޤު އެތައް ބަޔެއް ހިމެނޭ ކަމެކެވެ.

އަޅުގަނޑު ހިތަށްއަރައެވެ. މިނިވަންކަން ދެމެހެއްޓުމަށް ކުރި މަސައްކަތް މިނިވަންކަމާއި ސީދާ ގުޅުމެއްނެތީތޯއެވެ. 1 ރަބީޢުލް ޢައްވަލް، ރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ދުވަހުގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވެނީ، މިހާރު ޤާނޫނު އަސާސީންވެސް ކަން ލާޒިމުވާތީއެވެ. ނަމަވެސް އެއީވެސް މިނިވަންކަމުގެ ދުވަހެކެވެ. 3 ނޮވެމްބަރ 1988 އެއީ ނަޞްރުގެ ދުވަހެވެ. އެދުވަސްފާހަގަކުރެވެނީ މިނިވަންކަމަށް އަރައިގަތުމަށް ބަޔަކު ކުރި މަސައްކަތް ނާކާމިޔާބުކޮށް އެމީހުންގެ މައްޗަށް ކާމިޔާބު ހޯދި ދުވަސްގޮތުގައެވެ. އެތައްދިވެހިންނެއްގެ ލޭ އޮހޮރިގެންދިޔައެވެ. ކުޅުދުއްފުއްޓަށް އުފަން، ޒުވާން، ހިތްވަރުގަދަ، ޖެހިލުންކުޑަ، ދީނާއި ޤައުމަށްޓަކައި ޝަހީދުވި ޝަހީދު ޙުސައިން އާދަމްގެ ލޭ އޮހޮރިގެންދިޔައީ މިޤައުމަށްޓަކައެވެ. އެލެއިން ސިފައިންގެ ފާރު ފޯވެގެންދިޔައިރު، އެދުވަސް އެއީ ޝަހީދުންގެ ދުވަހެވެ. މައްސަލައެއްނެތެވެ. އަޅުގަނޑު ހިތަށް އަރާ އެއްޗެއް ހަމަ ދަންނަވާލީއެވެ. މިނިވަންކަން ފާހަގަކުރާ ދުވަހެއްގައި މިނިވަންކަމަށްޓަކައި ނަފްސު ޤުރުބާންކުރި ފަރާތްތައް ހަނދާން ނައްތައެއްނުލެވޭނެއެވެ. އެއީ ވާނޭ ކަމެއްނޫނެވެ.

ދެން އޮތީ ސުވާލެކެވެ. އަޅުގަނޑުމެން މިނިވަންތޯއެވެ. އަޅުގަނޑު ހިތައްއަރައެވެ. މިނިވަންކަމަކީ ހަމަ އެކަނި އިނގިރޭސިންނާއި އެހެނިހެން އިސްތިއުމާރީ ބާރުތަކުގެ އަތުން ޤައުމެއް ސަލާމަތްވީމަ ކިޔަން އޮންނަ ނަމެއްތޯއެވެ؟

މިނިވަންކަން އޭގެ ޒާތުގައި ޖަމްޢުވަނީ ފަރުދީ މަރުހަލާގެ ފަހުގައެވެ. ފުރަތަމަ ކަމަކީ ފަރުދީ މިނިވަންކަމެވެ. ދެން ފަރުދުންގެ މިނިވަންކަން ފުޅާވެގެންދަނީ މުޖުތަމަޢަށެވެ. ދެން ޤައުމަށެވެ. އެގޮތުގެމަތީން މެނުވީ މިނިވަންކަން ފުޅާވެގެން، މުޖުތަމަޢުގައި ޤަބޫލުކުރެވިގެން ދިޔުމަކީ ވަރަށް މުސްތަޙީލުކަމެކެވެ. އެއްވެސް މުޖުތަމަޢެއްގައި މުޖުތަމަޢުގެ މިނިވަންކަން ފުޅާވެ، މުޖުތަމަޢުގެ އަޞްލުން ފަރުދީ ހާލަތަށް މިނިވަންކަން ނަގުލުވެ އޮންނާނެކަމަށް ބެލުމަކީ އަޅުގަނޑުގެ ބުއްދި ޤަބޫލުކުރާކަމެއްނޫނެވެ. އެހެނަސް މިކަމާއި ވިސްނާ ފިކުރު ކުރުމަކީ ހަމަ އޮތްކަމެވެ.

އަޅުގަނޑުމެން މިއަދު މިތިބަ ޙާލަތު ވަޒަން ކުރެވޭތޯއެވެ. ޤައުމާއިމެދު ވިސްނަނީ ކިތައްމީހުންތޯއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ތަބީޢަތުގައި ލިބިފައިވާ ބާރުތަކެއްވެއެވެ. އެއީ ދިފާޢުވުމެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ނުރުހޭ ކޮންމެކަމެއް ދިފާޢުކުރެވިދާނެއެވެ. އެކަމަކު މިނިވަންކަމާއި، ފުރާނައާއި، މުދަލަކީ އިންސާނާގެ އެންމެ މުހިންމު އެއްބޭނުންތަކެވެ. ކާނާއާއި، އަންނައުނާއި، ނިދާނެތަނެއް، މިއީ އިންސާނެއްގެ އަސާސީ ބޭނުންތައް، އޭގެ އެންމެ ހަނިދާއިރާއަށް ބަލައިރުވެސް ޤަބޫލުކުރަންޖެހޭ ހަމައެކެވެ. އެކަމަކު މިދެވިސްނުމުގެ ތެރެއިން ބާރުވެރީ ކޯއްޗެއްތޯ ބަލަމާ ހިނގާށެވެ. އަންނައުނު ހޯދުމުގައި ކާނާއަށް ބަރޯސާވުމަކީ ވާނޭ ކަމެއްހެއްޔެވެ؟ އަދި ކާނާ ހޯދުމަށް އަންނައުނުގެ މުހިންމުތޯއެވެ.

ތެދެކެވެ. އަންނައުނު ހޯދަންދެވޭނީ ގައިގައި ކަމެއް ހުރެގެންތާއެވެ. އެކަމަކު އެއީ ތަންކޮޅެއް އާދައިގެ ވިސްނުމެކެވެ. އަޅުގަނޑު އެވިސްނުން އެއްފަރާތްކޮށްލާނަމެވެ. އެގޮތަށް ތިލަކުރާނަމަ މިކަހަލަ ކޮންމެކަމަކީ ޅެންބައިތު ޝަރަޙަކުރާ ބީދައިން، ޅެންވެރިޔާގެ ބަނޑަށް ސަވާރުވަން ޖެހޭކަމަށްވެދާނެތީއެވެ.

ވަރަށް ގާތްގާތުގައި މިވިސްނުމުން ތަފާތެއް އުފެއްދިދާނެއެވެ. އަދި ތަފްޞީރުގައި އެއްގޮތްކުރެވިދާނެވެސްމެއެވެ. އެކަމަކު ކުރީގެ ބަޔަށް ބަލަމާ ހިނގާށެވެ. މިނިވަންކަން ނެތި އޭނާގެ ފުރާނަ ދެމެހެއްޓޭނެތޯއެވެ؛ ފުރާނަނެތި މިނިވަންކަން ދެހެއްޓޭނެތޯއެވެ؛ މިނިވަންކަމެއްނެތި މުދާ ސަލާމަތްކުރެވޭނެތޯއެވެ. އަޅުގަނޑު ހިތަށް އަރައެވެ. މިތިނެތި އެކަތި އަނެކެއްޗަށް ފާރަވެރިވަނީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟ އެއްވެސް މުޖުތަމަޢަކީ މިތިނެތި ފިލާގޮސްފައިވާ މުޖުތަމަޢެއްކަމަށްވާނަމަ ތަރައްޤީއާއި ތަމައްދުންގެ ފިކުރުތައް ނެތީއެވެ. އިންސާނީ ކުރިއެރުމާއި، އުފާވެރިކަމާއި، ތިޔާގިކަން ޤާއިމުވާނީ އިސްވެ ބުނެވުނު ހަމައިގައި ހިފެހެއްޓިއްޖެނަމައެވެ.

ވޭތުވެދިޔަ 25 ދުވަހެވެ. އަޅުގަނޑުގެ 25 އަހަރުގެ ހަޔާތުން އެތައް ކަމެއް ފެނިގެން ހިނގައްޖެއެވެ. މުޅި ފަންސަވީސް ދުވަސް ހިމެނިގެން ދިޔައީ މިނިވަންކަމުގެ ބިނާއާއި ގުޅިފައިވާކަމަކަށެވެ. ބަލަމާހިނގާށެވެ. އަސާސީ ޙައްޤުތަކާއި މިނިވަންކަމާއިބެހޭ ބާބުގެ ތެރެއިންނެވެ.

1. ތަފާތުކޮށްގެން ނުވާނެކަމަށް ޤާނޫނު އަސާސީ ބުނިހިނދު، މިވީ 25 ދުވަސްތެރޭގައި އެބަޔަކު ނިސްބަތްވާ ސިޔާސީ ކުލައިގެ ސަބަބުން އެތައްތަފާތެއް، ތަންފީޒީ އިދާރާތަކާއި، ވެރިކަން ހިންގާފަރާތުން ކޮށްފައިވެއެވެ.

2. ހަމަހަމަކަން ޤާއިމުކުރަންވާނެކަމަށް ބުނެފައިވާއިރު، އެއްބަޔަކަށް ޤާނޫނީ އިމުން ބޭރުން އަދަބު ލިބިގެން ދިޔައެވެ. އަނެއްބައެއްގެ ގޮވަތިގެދޮރަށް ގެއްލުންލިބުނު އިރު، ގެއްލުން ދިން މީހުންގެ މެދުގައި ތަޙްޤީޤުކުރެވި، ޝަރީޢަތްކުރެވޭތަނެއް ނުފެނެވެ. ހަލަބޮލިތަނަކަށް ވެރިކަން ކުރާރަށް ހެދި މީހުން ބުނާގޮތް ތަންފީޒީ އިދާރާތަކުން ކުރަންފެށުމުން މިކަންވެސް ދިޔައީ ނުބައި އަތަށެވެ.

3. ދިރިހުރުމުގެ ޙައްޤުގެތެރެއިން، އަމިއްލަ މިނިވަންކަން ލިބިދީފައިވާއިރު، އަދި ނަފްސް ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޙައްޤު ލިބިދީފައިވާއިރު، އެކަމަށް އަރައިގަންނަން މަސައްކަތްކުރިމީހުންގެ މެދުގައި ތަޙްޤީޤުރުމުން އެއްކިބާވެ، އަދި ކިއެއްތަ! އަމިއްލަ މިނިވަންކަމެއްކަމުގައި ބެލެވޭ، ބޮލުގެ އިސްތަށި ގަނޑަކީ ސަރުކާރުގެ މިލްކިއްޔާތެއްކަމަށްފުލުހުން ޤަބޫލުކުރިއެވެ. ނަފްސް ރައްކާތެރިކުރުމަށް އެނަފްސް ނޭދެނިސް ރައްކާތެރިކަން ލިބުނެވެ. އޭގެ ނުބައިމާނަ ހޯދައިގެންނެވެ.

4. ޒާތީ ދިރިއުޅުމުގެ މިނިވަންކަމުގައި އަނެކުންނާއި ކުރެވޭ މުއާޞަލާތަކީ ޙުރުމަތްތެރިވެގެންވާ ކަންކަން ކަމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް މިހާރު މިކަންވެސްވަނީ ފަސާދަވެ، އާއްމުވެ، ބޮޑުމުސީބާތަކަށް ވެފައެވެ.

5. ހިޔާލުފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަން، ހިފެހެއްޓުމަށް މިވީ 25 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ސަރުކާރުން އެތައްމަސައްކަތްތަކެއްކުރިއެވެ. ޓީވީއެމް މުސްތަޤިއްލުކުރުމަށް ހެދި ޤާނޫނު ތަސްދީޤުކުރުމަށްފަހު، އެތަނުގެ ބޯޑު އައްޔަނުކުރުމުން އެތަން ބޮއްސުންލައިގެންގޮސް ވަކި ސިޔާސީ ފިކުރަކަށް ބަދަލުވެ، ރައްޔިތުންނަށް ޚިޔާލުފާޅުކުރުމަށް ލިބޭ ހަމަހަމަ ފުރުޞަތުތައް ގެއްލިގެން ދިޔައީއެވެ.

6. ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަންކަމުގެ ތެރެއިން، މިފަހުން އަޖާއިބު އަންތަރީސްވާވަރުގެ ކަމަކަށްފެނުނީ ސަރުކާރުން ވަކި ގޮތަކަށް ހަބަރުތައް ބައްޓަން ކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރުމެވެ.

7. ނަމާއި އަބުރު ރައްކާތެރިކުރުމުގެ ޙައްޤު، ސިޔާސީ ވާދަވެރީން އެއްބަޔަކު އަނެއްބައެއްގެ އަބުރު ނަގާލަމުން ދިޔަތަން އަޅުގަނޑުމެން ދުށީމެވެ. ޢަބުރު ރައްކާތެރިކުރުމަކީ މިނިވަންކަމުގެ އިންތިހާ ދަރަޖައިން ޤަބޫލުކުރަންޖެހޭކަމެކެވެ. އެކަމަކު އެކަންވެސް މިމުޖުތަމައޫގައި ތަކުރާރުވަމުން އެބަދެއެވެ.

8. ދަތުރު ފަތުރުކުރުމުގެ މިނިވަންކަން އެތައްބައެއްގެ ކިބައިން ފޭރިގަތެވެ. އެމިނިވަންކަމަކީ ހައްޔަރުވުމައި ބަންދުކުރުމާއި އަދި މިނޫންވެސް އާބިޓްރަރީ ޑިޓެންޝަންތަކުގެ އިދިކޮޅެވެ. އެހެނަސް އަޅުގަނޑުމެންނަނަށް ފެނުނީ ޤާނޫނު އެއްފަރާތްކޮށްފައި އަޅުވެތިކޮށް، އަސީރަކަށް ހެދިތަނެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އަންނާން އޮތް ޖީލުތަކަށް ނުބައި ފިލާވަޅެއް ދެއްވާފައެވެ.

9. ޤާނޫނާއި ޚިލާފަށް ހައްޔަރު ނުކުރެވުން، މިއީ މިއަދު ނޫކުލައިގެ ޔުނީފޯމްލީ ފުލުހުން ވިސްނަންވެއްޖެކަމެކެވެ. މާޒީގައި އޮތީ ނޫ ޤާނޫނު އަސާސީއެވެ. ޓީވީތަކާއި ރޭޑިޔޯތަކުގައި ފުލުހުން އަމިއްލައަށްކުރާ ކުށްތައް ބޭޒާރުވަމުންދާއިރު، ފުލުހުންގެ ޒިންމާއެއް އޮތްކަމަށް ޤަބޫލުކުރަންޖެހެއެވެ. އެހެންނޫނީ ޤާނޫނަކީ ކީއްކުރާ އެއްޗެއްތޯއެވެ.

10. ހައްޔަރު ކުރުމާއި ބަންދުކުރުމުގެ ބާރު ލިބިގެންވަނީ ކުށުގެ ތުހުމަތުގައި ވާ މީހުންނަށެވެ. ސަރުކާރުގެ ސިޔާސީ މަޤްޞަދެއް ޙާޞިލުކުރުމަށް ވަކިމީހަކު، އޭނާގެ އަމިއްލަ ރުހުމެއްނެތި، ގަދަކަމުން އަސީރެއްގެ ދަރަޖައަށް ގެންދިއުމަކީ މި މާއްދާގެ މިނިވަންކަމުން ބޭރުގެ ޢަމަލެކެވެ.

މިއީ ވޭތުވެދިޔަ 25 ދުވަހު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފެނިގެންދިޔަމަންޒަރެވެ. 26 ޖުލައި މިނިވަންދުވަސް ފާހަގަކުރާއިއިރު ވޭތުވެދިޔަ 25 ދުވަހަށް ވިސްނާލައްވާށެވެ.

މިއީ މިނިވަންދުވަހެވެ. ހިމާޔަތުގެ މިނިވަންކަމުގެ ދުވަހެވެ. މިނިވަންދުވަހުގެ ތަޙްނިޔާގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ދަސްކޮށްދީފައިވަނީ ކޯއްޗެއްތޯއެވެ. މަރުހޫމް އިބްރާހީމް ނާޞިރު މިނިވަންކަން ހޯއްދަވައިދެއްވިކަމަށް ވޭތުވެދިޔަ 30 އަހަރު އަޑު އެހިންތޯއެވެ. އެކަމަކު 30 އަހަރު މިނިވަން ދުވަސް ފާހަގަކުރިއިރު އެއިން އެއްވެސް ޖަލްސާއެއްގައި އެވާހަކަ އައިސްފައިނުވަނީ ކީއްވެބާއެވެ. މިނިވަންދުވަސް މިނިވަންކަމާއިއެކު ފާހަގަ ނުކުރެވެއެވެ. ތަޢައްސުބުން އެއްކިބާވެގެން ނޫނީ އެއްވެސް ކަމެއްގައި މޮޅެއް، ކުރިއެރުމެއް އަދި ފާގަތިކަމެއްނެތެވެ.

އިންސާނުން ތަހުޒީބު ނުވާ ޒަމާނުގައި ފަރުބަދަ އާއި ހޮހޮޅައިގައި ދިރިއުޅުން މީހުންތެރެއިން މީހަކު އެއްދުވަހު އެންމެންގެ ކުރިމައްޗަށް ތެދުވެފައި ބުންނެވެ. “މީހުންނޭ ރަނގަޅަށް އަޑު އަހާ! މީގެ ފަހުން މަށަކީ ކަލޭމެންގެ ރަސްގެފާނު. އިރަކީ މަގޭ ބައްޕަ އަދި ހަނދަކީ މަގޭ މަންމަ. ކޮންމެ ދުވަހަކު ދަނޑު ގޮވާންކޮށް ޝިކާރަކޮށްގެން ލިބޭ އެއްޗެހިން ދެބައިކުޅަ އެއްބައި މަށަށް ލިބެންވާނެ! އަދި އެއްކަންތައް ހަދާންނައްތާ ނުލާތި! ކަލޭމެންގެ އަނބީންވެސް މަށަށް ހުއްދަ”. އަލަށް މި ހޮވިގަތް ރަސްގެފާނުގެ ވާހަކަ މިހިސާބަށް ދިއުމުން އަޑު އަހަންތިބި މީހުން އެކަކު އަނެކަކާއި ދިމާލަށް ބަލާލާފައި ކިޔަންފެށިއެވެ. “މިއީ ވަރަށް އޮށްޓަރު ހުރި ވާހަކަ ދައްކާ މީހެއް! މީނައާއި މަ އެއްބަސް”.

އާންމުކޮށް ކުރީގެ މީހުނަކީ އަވަހަށް ބޯޖަހާލާ ކަންތައްތަކާއި އެއްބަސްވާ ބައެކެވެ. ޚާއްސަކޮށް ފިރިހެނެއްގެ ފަރާތުން ހުށައެޅޭ ކަންތަކެވެ. މީގެ ތެރެއިންވެސް މަތީ ފަންތީގެ ދީނީ އެކި އެކި މީހުންގެ ބަހަށް މީހުން އަވަހަށް ހެއްލެއެވެ. މިފަދަ މީހުން ނިންމާ ނިންމުމަކާއި ސުވާލު ކުރުން އެއީ ނާތަހުޒީބު ޒަމާނުގައި އުޅުން އިންސާނުން ކުރަން ޖެހިލުންވިކަމެކެވެ. ސަބަބުތައް ބައިވަރެވެ. ކޯރުތަކުން ފެން ހިނދުމާއި، ދަނޑު ގޮވާންތަކުން އެއްޗެއް ނުލިބިދާނެ ކަމުގެ އެކި އެކި ބިރުތައް އޭރުވަނީ މީހުންގެ ހިއްތަކަށް ވައްދާފައެވެ. ބިރުދެއްކުމުގެ ބޭނުމަކީ އެކި އެކި ސިޔާސީ ބައެއް ކަންތައް ހާސިލުކޮށް މީހުން ކޮންޓްރޯލް ކޮށް އެއް “ލައިނެއްގައި” އެންމެން ބެހެއްޓުމެވެ.

ބިކުރުވެރި އަންހެންކުދިން އަލިފާން ފަރުބަދަ އަށް ވައްޓާލުމާއި، ކޯރަށް ފެއްތުން، އަދި ދިރިހުއްޓާ ވަޅުލުންވެސް އެއީ ހަމަ އިންސާނުންތެރޭގައި ފެށުނު ކަންތަކެވެ. މެކްސިކޯގެ ބަޔަކަށް ނިސްބަތްވާ އޭޒްޓެކުންނަކީ ކަލާންގެ އާއި ކުއްތަންވުމުގެ ނަމުގައި އިންސާނުން ޤުރުބާން ކުރި ބައެކެވެ. އެއީ އެހާ ކުރިއަކުންވެސް ނޫނެނެވެ. ފަސް ސަތޭކަ އަހަރު ކުރިންނެވެ. ގިނަ މީހުނަކީ އަބަދުވެސް “އޮކީޑޯކް” ގަންނަ ބައެކެވެ. ކުނި ބުނީގައި އަވަހަށް ހިފާ “އަޑު އަހާ ކިޔަމަންވެ”، ބަލައިގަންނަ ބައެކެވެ.

ގުރޭޑް ދިހައެއްގެ ކުލާހަކަށް އައި ޓީޗަރަކު އެއްދުވަހު ބުންޏެވެ. “މުދައްރިސް މިކުލާހަށް ކިޔަވަދޭން މިއައީ ކީއްވެ؟ ކުލާހު ކުދިން ބަސްހުއްޓިފައި ބަލަން ހުއްޓެވެ. “އެއީ މުޖްތަމައަށް ފައިދާ އެއް ހުރި މަސައްކަތެއް ކުރުމުގެ ބޭނުމުގައި”. އެއީ ހަމަ ތެދެއް ތޯއެވެ؟ މި ސުވާލުގެ ޖަވާބާއި ދޭތެރޭ އަދިވެސް ޝައްކުވެއެވެ. އެހެނީ މުދައްރިސެއް ކަމަކު ކިޔަވަދޭން ދާނީ ލާރި ބޭނުން ވެގެން ނޫން އެހެން ކޮންކަމަކު ހެއްޔެވެ؟ އަދި ކިޔަވައިދިމުމަށްވުރެ ރަނގަޅު މުސާރަ ލިބޭ ވަޒީފާއެއް އޮތްނަމަ އޭނާ ކިޔަވައިދޭނެތޯ އެވެ؟

ކަމެއް ބުއްދިއާއި ވިސްނުމުން އެއްކިބާކޮށް މީހުންގެ ބޮލަށް ވެއްދުމަށް އިނގިރޭސިން “އިންޑޮކްޓްރިނޭޓް” ކުރުމޭ ކިޔައެވެ.

ދިވެހިންތެރޭގައި ކުރިން އުފެދިގެން އައި މަތީ މީހުންގެ ބަސްތައްތަކާއި ދެކޮޅު ހަދާ ބަޔަކީ ބޯހަރު، ގަމާރު، ޖާހިލު ބައެއް ކަމުގައި އޭރުގެ ދިވެހިން ހީކުރަމުންދިޔައެވެ. ދިވެހިންގެ ވިސްނުމުގައި، ވެރިންނަކީ ކުއްތަކުން އެއްކިބާވެފައި، މައުސޫމް ބައެކެވެ. އަދި އެމީހުން ބުނާ ގޮތަށް ނުރުހޭ ބަޔަކީ ނުބައި ބައެއްކަމުގައި ގަބޫލު ކުރަމުންދިއައެވެ.

ދިވެހިންގެ މިވިސްނުން ބަދަލުވާންފެށީ ވަރަށް ފަހުންނެވެ. އެއީ ޒަމާނީ ތަހުޒީބީ ދުނިޔޭގެ އޮއެވަރު ދިވެހިންގެ ހިތްތަކަށް ވަދެ ފެންނަން ފެށި ހިސާބުންނެވެ. ދިވެހި ސިޔާސަތަށް އައި ބައެއް ހެޔޮ ބަދަލުތަކާއި އެކީ މިފަދަ ބައެއް “އިންޑޮކްޓްރިނޭޝަން” ތައް ދިވެހިން ތެރޭން ފިލާފާވެއެވެ. ޤަބުރެއް ކައިރިއަށް ނަދުރު ބުނަން އެއްވެސް ދިވެއްސެއް މިއަދު ދޭ ހެއްޔެވެ؟ ވެރިންނަކީވެސް ހަމަ އެހެނިހެން އިންސާނުންހެން އަމިއްލަ އެދުމައިގެން ނުކުމެގެން އުޅޭ ބައެއް ކަން މިއަދު އެންމެ ކުޑަ ކުއްޖާ އަށްވެސް އެނގޭނެއެވެ.

ބަޔާންވެ މިދިޔަ އިންޑޮކްޓްރިނޭޓް ކުރުމުގެ ކުޑަ ކުޑަ މިސާލުތަކެކެވެ. މިފަދަ ކަންތައްތަކަކީ މީހުން ސުވާލު ނުކުރާ ކަންތަކެވެ. އެކަކުވެސް އޭނާ ކުރާ ކަންތައް ތަކާއި ސުވާލު ކޮށްލުމެއް ނޯވެއެވެ. ބަޔަކު ބުނާތީ ކޮށްލަނީއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ފާޅުކޮށް މާނައެއް، ބޭނުމެއް ނެތް ކަންތަކާއި މާނަ އާއި ބޭނުމެއް ހުރެއޭ ހީވާ ކަންތައްވެސް ހިމެނެއެވެ. މިސާލަކަށް “ދިވެއްސަކަށް ވީތީ ފަޚުރުވެރިވުން”. މިއީ ކޮންތާކުން ކޮން އިރަކު ފެށިގެން އައި ކަމެއް ކަން ބުނާކަށް ނޭގެއެވެ. ނަމަވެސް ދިވެހިންގެ ބޮލަށް ވައްދާފައި އޮތް “އަޤީދާއެކެވެ”. ފަޚުރުވެރިވުން ހައްޤުވަނީ މީހާ އަމިއްލަ އަށް ހޯދައިގަން ކަންތަކަށް އެކަނި ނޫންތޯއެވެ؟ ދިވެއްސަކަށްވުން އެއީ ބަޔަކު އަމިއްލަ އަށް ހޯދި ކަމެއް ހެއްޔެވެ؟. އަޅުގަނޑަށް އެނގޭ ކިޔުންތެރިޔާ މިވަގުތު ހިތަށް އަރާނެ “ދުނިޔޭގެ ވަރަށް ގިނަ މީހުން އަމިއްލަ ގައުމާމެދު ފަޚުރުވެރި ވޭނުން ހެއްޔެވެ؟”. އާނ އެކެވެ. ދުނިޔޭގެ ވަރަށް ގިނަ މީހުން މޮޔަވެސް ނޫންހެއްޔެވެ؟

ކަމެއްގެ މާނަ އާއި ހަގީގަތް ނޭނގެންޏާ، އެއްވެސް މީހަކު ދައްކާ ވާހަކަ ގަބޫލު ނުކުރާށެވެ. އެއްވެސް މީހެއްގެ ވާހަކަ އަށް އިތުބާރު ނުކުރާށެވެ. އެއްވެސް ސުކޫތަކަށް ހިމޭންވެގެން ބަސް އަހައިގެން މަޑުން ނުހުންނާށެވެ. ދެކޮޅު ހަދާށެވެ. ހަދާން ކުރާށެވެ. ބޯހަރު ކަމަކީ ތަހުޒީބު ސިފައެކެވެ. އެއީ އިހުގެ މީހުންގެ ސިފައެއް ނޫނެވެ.

ދުނިޔެއަށް މަޝްހޫރު ކުންފުންޏެއް ކަމަށްވާ އިންޓެލްގެ ފައުންޑަރ ރޮބާޓް ނޮއިސް ބުނެފައިވެއެވެ. “ކޮންމެ މީހަކާ ކޮންމެ ކަމަކާމެދުވެސް ސުވާލު ކުރެވިދާނެއެވެ. ކަލެއަށް ޖެހޭނީ ކަލޭ ތިބުނަނީ ކީކޭ ކަން އެނގެންށެވެ”.

ދާދިފަހުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބައެއް މީޑިޔާތަކުން އޯޑިއޯ ކްލިޕް ތަކެއްވަނީ ލީކުކޮށްލާފައެވެ. އޭގެތެރެއިން އެއް އޯޑިއޯއެއްގައި ކުޅުދުއްފުށީ ދެކުނު ދާއިރާގެ މެންބަރު، އަލްއުސްތާޛު މުޙައްމަދު ނަޝީދާއި މާމިގިލީ ދާއިރާގެ މެންބަރު، އަލްފާޟިލް ޤާސިމް އިބްރާހީމްގެ އޯޑިއޯ އެއްހިމެނެއެވެ. ނަޝީދާއި ޤާސިމްގެ އޯޑިއޯ ކޮޅު ގައި ނަޝީދު ވިދާޅުވަނީ “ލާރިކޮޅެއް” ބޭނުންވާ ވާހަކައެވެ. އަނެއްކޮޅުން ޤާސިމް ވިދާޅުވަނީ މީހަކުފޮނުގެން “ލާރިކޮޅު” ގެންދިއުމަށެވެ.

ލާރިކޮޅެއް

ނަޝީދުގެ ވިދާޅުވާ ފައިސާކޮޅަކީ ނުވަތަ ލާރިކޮޅަކީ ކީއްވެ ހޯދަންޖެހުނު އެއްޗެއްކަން ނަޝީދުވަނީ ހާމަކުރައްވާފައެވެ. ނަމަވެސް ވެރިކަންކުރާ ޕާޓީގެ އެންމެ އިސް ސަފުގައި ތިބި މީހުންފެށިގެން ތާޅަފިލި ހިފައިގެން މަގުމަތީގައި ދުވާ އެމްޑީޕީ މީހާވެސް ބުނަނީ ނަޝީދު ރިޝްވަތު ހިފަނީކަމަށެވެ.

ނަޝީދު ރިޝްވަތު ހިފަނީ ކަމަށްވާނަމަ “އަތްމަތި ދަތިތޯ” ސުވާލުކުރެއްވީ ކީއްވެބާއެވެ؟ ލާރީގެ މުޤާބިލުގައި ވަކިކަމެއް ކުރަން އެއްބަސްވެފައިވާނަމަ އެޢަދަދެއްގެ ވާހަކަ ނައީ ކީއްވެބާއެވެ. އަދި ފައިސާގެ މުޤާބިލުގެ ވާހަކަ ނައީ ކީއްވެބާއެވެ؟ ނަޝީދު ރިޝްވަތު ހިއްޕެވިކަމަށްވާނަމަ ނަޝީދު ހައްޔަރުކުރަން ޖެހިލުންވަނީ ކީއްވެބާއެވެ؟

ނަޝީދަކީ ޤާނޫނީ ބޭފުޅެކެވެ. ޤާނޫނީ މަސައްކަތްކުރައްވާ ބޭފުޅެކެވެ. ނަޝީދު ވިދާޅުވަނީ ފައިސާކޮޅަކަށް ބޭނުން ވެގެން އެދިވަޑައިގަތީކަމަށެވެ. އަދި އެފައިސާއަކީ އަނބުރާ ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާއެއްކަމަށް ނަޝީދުވަނީ ހާމަކުރައްވާފައެވެ. އަދިހަމައެހެންމެ، ލީކުކޮށްލި އޯޑިއޯ ކޮޅުގައި ނަޝީދު ދައްކަވާފައިވާ ވާހަކަތައް އެޑިޓްކޮށްފައިވާކަމަށް ނަޝީދު ވިދާޅުވެއެވެ. އެކަމާ އިންކާރުކުރައްވާނަމަ، އޯޑިއޯގެ އަސްލު ލީކުކުރުމަށް އެކަންކުރި ޚާއިނުން ފަސްޖެހެނީ ކީއްވެބާއެވެ؟

އެހީއަށް އެދުން

އެހީއަށް އެދުމަކީ ލަތުވެތިކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ އެއްވެސް އިންސާނަކަށް އަނެކާގެ އެހީއާއިނުލައި އުޅެވިދާނެހެއްޔެވެ؟ މިރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންގެ ތެރެއިން ކިތައްމީހުން ޤާސިމްގެ އެހީއަށް އެދިފައިވޭތޯއެވެ. “އައިނީޑް ސަމް ކޭޝް” މިހެން ނުބުނިކަމުގައިވިޔަސް ނަތީޖާއަކީ ހަމަ އެކައްޗެކެވެ. ފައިސާއެވެ.

ކުޅުދުއްފުށީ ރީނދޫ ޚިޔާލުގެ މަދުބައެއް އިސްނަގައިގެން ނަޝީދަށް އެހީވުމަށް ފަންޑެއް ބަހައްޓައިގެން ނަޝީދަށް މަލާމާތްކުރަމުންދާއިރު ވިސްނާވަޑައިގަންނަވަންޖެހޭ އެތައް ނުކުތާއެއްވެއެވެ. ތިމާ އެހެންމީހެއްގެ ގާތަށް އެހީއަކަށް އެދި ދާންޖެހޭނީ މިވެނި ދުވަހަކުކަން އެގެނީ ކާކަށްހެއްޔެވެ؟ ތިމާއަށް ލިބޭ އާމްދަނީއިން ދެކޮޅު ނުޖެހިގެން ފައިސާއަށް އެދެންޖެހޭނީ މިއަދުތޯ ނުވަތަ މާދަންތޯ އަމިއްލަ ނަފްސާއި ސުވާލުކޮށްލަބައްލަވާށެވެ.

ކުޅުދުއްފުށީގައި ކިތައްމީހުން ފައިސާއަށް ބޭނުންވެފައި އެބަތިބި ހެއްޔެވެ؟ ކިތައްމީހުން ބޭސްފަރުވާ ނުކުރެވިފައި އެބަތިބި ހެއްޔެވެ؟ ކިތައް ދަރިން މަތީ ތަޢުލީމް ޙާސިލުކުރަން ބޭނުންވެ އެކަމަށް އަލިމަގެއް ނުފެނިފައި އެބަތިބި ހެއްޔެވެ؟ ކިތައް މީހުން ބޭންކްގައި “އައި ނީޑް ސަމް ކޭޝް” އޭ ބުނެ ފައިސާ ލިބުމުން، ފައިސާ ނުދެއްކިފައި، ދަރަނި ވެރިވެފައިއެބަ ތިބި ހެއްޔެވެ؟ ފައިސާ ނުދެއްކި ދާނެކަމާއިމެދު ވިސްނައި، ނިދި ނަގާލީ ކިތައްމީހުން ހެއްޔެވެ؟

ލާރިބޭނުން ވެގެން ޤާސިމްއަރިހަށް

ޤާސިމްގެ އަރިހަށް ސަލާންޖަހަން، އައިނީޑް ސަމް ކޭޝްއޭ ބުނެ މިހާތަނަށް ސަލާންޖަހާފައިވަނީ ކިތައްމީހުންތޯއެވެ. މިހާރުގެ ރައީސް ނަޝީދު ރިޔާސީ ކެމްޕޭނަށް ކިހާފައިސާއެއް ޤާސިމް ދެއްވިތޯއެވެ؟ އެފައިސާ ހޯދުމަށް ނާށިގަނޑު ދިއްކުރީ ކިތައް ފަހަރުތޯއެވެ. ރައްޔިތުންގެތެރެއިން ކިތައްބޭފުޅުންގެ ސިޓީ ޤާސިމްގެ އޮފީހަށް ހުށަހެޅި އެހީ ލިބިފައި އެބަހުރިތޯއެވެ. ކިތައް ސިޓީގައި ފަރުދީ ވާހަކަތަކާއި ކަރުނަ އޮހެރޭވަރުގެ ވާހަކަ ތަކާއި، ޒާތީ މައްސަލަތަކުގެ ވާހަކަ ބަޔާންކޮށްފައި އެބަހުރިތޯއެވެ. އެހުރިހާ އެއްޗެއް ލީކުކުރަންވެއްޖެނަމަ ޤާސިމްގެ މޯރަލިޓީ ގެއްލުނީއެވެ. އެބޭފުޅާއެއަށްވުރެ މާތަނަވަހެވެ. ތަނަވަސްވެފައިވަނީ ރަގަޅު މޯރަލް އަހްލާޤެއްގެ ސަބަބުންނެވެ.

އަޅުގަނޑު ޤާސިމަށް ގޮވާލާ ގޮވާލުމެއް އެބައޮތެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މެންބަރުންގެ ތެރެއިން ޤާސިމުގެ ލާރި ހޯދައިފައިތިބި މީހުންގެ ނަމާއި ނެންގެވި ފައިސާގެ ޢަދަދު ހާމަކުރައްވާށެވެ. ހަމަގައިމު އެފައިސާ ނަގާފައިވަނީ ޑީއާރުޕީ ނުވަތަ ޕީއޭއަށް ނިސްބަތްވާ މެންބަރުންނެއްނޫނެވެ. އެފައިސާއަށް އަތްދިމާކުރީ، ކުރިންވެސް މަގުމަތިވެ، އަމިއްލައަތުން މަސައްކަތްކުރުމަށް ސިކުޑި ކަންނެތްވި މީހުންނެވެ. އެންމެ އަޑު ގަދަމީހާއިން ފެށިގެން ދުވަހަކު މަޖިލީހުގައި ވާހަކަ ނުދައްކާމީހާވެސް ޤާސިމުގެ އަރިހުން ސަލާންޖެހިކަން އެގެއެވެ.

މަޖިލީހުގައި ނަޝީދުގެ މަސައްކަތްތައް

ނަޝީދަކީ މަޖިލީހުގައި ވަރަށް ހީވާގި މަސައްކަތްތަކެއް ކުރައްވާ މެންބަރެކެވެ. މިހާތަނަށް އެތައް ބިލުތަކެއް އަމިއްލަފުޅަށް ޑްރާފްޓް ކުރައްވަވައި މަޖިލީހަށް ހުށަހަޅުއްވައި ފާސްވެފައި އެބަހުއްޓެވެ. މަޖިލީހުގެ އެހެން މެންބަރުންނާއި ތަފާތެވެ. ޕާޓީން ބޭނުންވާ ގޮތަށް ވޯޓްދީފައި، ޓީވީތަކަށް އަރައި އައުގުރާން ގޮވުމެއްނެތެވެ. މަގުމައްޗަށް ނުކުމެ މުޒާހަރާކުރުމެއްވެސް ނެތެވެ. މަޖިލީހުގައި އޮތް އެންމެ ބޮޑު ދެޕާޓީއިން މަޖިލީހަށް ބިލް ހުށަނާޅާވަރަށް ނަޝީދު ވަނީ ބިލް ހުށަހަޅުއްވާފައެވެ. އެއީ އެންމެ ފަރުދެކެވެ. އެތައް ޖަމާޢަތެއް އެބޭފުޅާ އާއި ފައި ހަމަކުރެވޭ ވަރު އަދި ނުވެއެވެ. މިކަމަށް ފަހުރުވެރިވާންވީ ނަޝީދު ހޮއްވެވި ރައްޔިތެވެ. އެނޫން ބައެއްނޫނެވެ.

ނަޝީދު ވިކުނީތޯއެވެ؟

ނަޝީދު ވަކިފަރާތަކަށްވިކިފައި ހުރުމާއި، ނަޝީދު ވަކިމެންބަރެއްގެ ދަށުވުމާއި، މިއީ އެމްޑީޕީގެ ކޮށި ވިސްނުމުން ވަނދުވެފައިވާ ތުހުމަތުތަކެކެވެ. ނަޝީދު ވޯޓް ލައްވާފައި ހުރި ގޮތް ބައްލަވާށެވެ. ނަޝީދުގެ ހުށަހެޅުއްވުންތައް ބައްލަވާށެވެ. ޤާސިމްގެ ހުށަހެޅުއްވުންތައް ބައްލަވާށެވެ. ޤާސިމްގެ ވޯޓްތައް ގޮސްފައިވާ ގޮތް ބައްލަވާށެވެ.

ބައެއް ދިވެހިންގެ ވިސްނުން ހާދަޅައެވެ. އަޑެއްކިޔައިފިއްޔާ ރެނދެއްލާނެއޭބުނެއުޅެއެވެ. އެކަމަކު މިހާރުމިކިޔާ އަޑުތަކުން ރެނދެއްލާފައިވާ ހެނެއް ހިޔެއްނުވެއެވެ. މައްސަލައަކީ އަޑެއް ކިޔާއިރަށް ރެނދެއް ލާފައިވާކަމަށް ޤަބޫލުކޮށް ތިމާގެ ނަފްސް އެކަމުގައި ކަސްތޮޅު އެޅުވުމެވެ. އަޑެއް ކިޔައިފިއްޔާ ރެނދެއްލާނެކަމަށް ބުނާ ޒަމާނާއި މިހާރު މުޅީން ތަފާތެވެ. އެއީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ ފުރަތަމަ ހެދި ދޮގަށްވުރެ ކުރީގެ ތިޔަރީއެއްކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވެއެވެ. ދޮގުހެދުން އާއްމުވެ، އެންމެ ފުރަތަމަ ދޮގު ހެދިމީހާގެ ފަހަތުން އެތައްބަޔަކު ދޮގުހަދައި އެކަން އާއްމުވެ، އަމިއްލަ މަޞްލަޙަތުގައި އަނެކާއަށް ސީދާ ގެއްލުމެއް ދޭން އުޅޭ ޒަމާނަށް އެތައް ޤަރުނެއްވީއިރު، ދިވެހިންގެ ހިތްތަކުގައި ޤަދީމީ ބަހެއް ހަރުލާފައި، ނުނެއްޓިގެން އުޅުމަކީ ނުކުޅެދުންތެރިކަމެވެ.

ފުލުހުން ހޯދަން ބޭނުއްވި އެއްޗެއް ނުފެނުން

ޤާސިމް އާއި ޔާމީންގެ ދިރިއުޅުއްވާގެ ފުލުހުން ބަލާފާސްކޮށްފައިވަނީ ޖިނާއީ ކޯޓުން އަމުރެއްލިބިގެންނެވެ. ޤާސިމްގެ ގެ ފުލުހުން ޗެކްކޮށްފައި “ހޯދަން ބޭނުންވި އެއްޗެއް ނުފެނު” ކަމަށް ބުނުމުން ހައިރާންވެ އަންތަރީސްވެއްޖެއެވެ. ފުލުހުން ޤާސިމްގެ ގެއަށް ވަނީ ވަކިއެއްޗެއް ހޯދަންތޯއެވެ؟ އެއެއްޗެއް ހޯދުމަށް ޤާސިމްއާއި ސުވާލު ކުރިބާއެވެ. ނޫނީ ވަޅުލާފައި އޮތް ވަހުތާނައެއް ހޯދަނީ ބާއެވެ.

ފުލުހުން ގެތައް ޗެކުކުރަން ފަށާފައިވަނީ ހައްޔަރުކުރިތާ 4 ވަރަކަށް ދުވަސްފަހުންނެވެ. ހައްޔަރުކުރީ ތުހުމަތުގައެވެ. ހައްޔަރުކުރަންޖެހޭނީ އެކަށީގެންވާ ހެކި ހުރެގެންނެވެ. ހައްޔަރުކޮށްފައި، ހެކިލިބޭތޯ ބެލުމާއި، ހެކިނުލިބިއްޖެނަމަ ދޫކޮށްލުމާއި، ހެކިލިބިއްޖެނަމަ ދަޢުވާކުރުމާއި، މިއީ ރައްޔިތުން ކަންބޮޑުވާކަންކަމެވެ.

ސަރުކާރު ވައްޓާލަން އުޅުމާއި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މެންބަރުންނަށް ރިޝްވަތު ދިނުން

ސަރުކާރުވައްޓާލަން އުޅުމަކީ އައުކަމެއްނޫނެވެ. ވައްޓާލަން އުޅޭގޮތާއި، އެކަމަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތް ތަފާތުވުމުން، އެކަމުގެ ކުޑަބޮޑުމިނާއި ހާސްވާ މިންވަރުވެސް ތަފާތެވެ. 3 ނޮވެމްބަރުގެ ޢުދުވާނުގެ ޙަމަލާއަކީ ސީދާ ސަރުކާރު ވައްޓާލަން އުޅުމުގެ ޢަމަލެކެވެ. އެހެނަސް މީހަކު ސަރުކާރާއި ދެކޮޅަށް ލިޔާލިޔުމަކީ، މީހަކު ސަރުކާރާއި ދެކޮޅަށް ބުނާ ބަހަކީ، އަދި ޚާއްޞަކޮށް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގައި ބުނާ ބަހަކީ އަދި ކުރާކަމަކީ އެއީ އޭނާއަށް ޤާނޫނު އަސާސީއިން ލިބިދޭ އިމްތިޔާޒުގެ ބޭނުންކުރުމެވެ، ނުވަތަ ޤާނޫނު އަސާސީން ލިބިދޭ އަސާސީ ޙައްޤެއް ބޭނުންކުރުމެވެ.

“ރިޝްވަތަކީ” ކޮބައިތޯއެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް މިއީ އައު ބަހެއްނޫނެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މެންބަރުންނަށް ރިޝްވަތު ދޭން އުޅުނުކަމަށް ބުނާ ވާހަކައަކީ ޙަޤީޤަތެއް ބާއެވެ؟ ރިޝްވަތު ހިފަން ހުރީ ކާކުތޯއެވެ. ރިޝްވަތު ހުށަހެޅި މީހުންގެ ވާހަކަ އަޑުން އަޑުނަގައި ވަޒީރުންގެ މަޖިލީހުގެ މެންބަރުން ގޮވާއިރު ރިޝްވަތު ހުށަހެޅުނު މީހުން އެވާހަކަ ނުދައްކާ މަގުމަތީގައި މުޒާހަރާކުރަނީ ކީއްކުރަންހެއްޔެވެ؟ ތިމަންނާއަށް ޤާސިމް ނުވަތަ ޔާމީނު ރިޝްވަތު ހުށަހެޅިއޭ ކިޔާފައި އެވާހަކަ “ހައްޔަރު ޓީވީން” ގޮވާލަންވީނޫންތޯއެވެ. މަގުމަތީގައި އުޅުނަކަސް ރައްޔިތުންނަށް ހަމަ ކަހެރުވަކެކޭވެސް ހިތަކަށް ނާރައެވެ.

ޚިޔާލުފާޅުކުރުމާއި، މަޢުލޫމާތު ހޯދައިލިބިގަތުން

ޒަމާނީ ޑިމޮކްރަސީގެ “ހެޔޮ” ވެރިކަމުގައި، ޤާނޫނު އަސާސީއިން ރައްޔިތުންނަށް ލިބިދީފައިވާ މިނިވަންކަން މުގުރާލައި، ދަޢުލަތް ސައްތައިން ސައްތަ ޙިއްޞާވާ ޓީވީން އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުގެ ޚަބަރު ތައް ނުގެނެސްދެނީ، ރާއްޖެ ޕްރެސް ފްރީޑަމްގެ ކުންނާއި ހިސާބުގައިވަނިކޮށެވެ. ނޫ ޤާނޫނު އަސާސީގައި ހަނިގޮތެއްގައި ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަންކަން ލިބިދީފައިވަނިކޮށް، ނޫސްވެރިކަމުގައި މަލަން އެޅުއްވިކަމަށް ބުނާވެރިކަމަށް ފާޑުކިޔައި މޭކަރައިގަތް ބޭފުޅުން މިއަދު މިނާނީ ކޮން ތަރާދަކުންތޯއެވެ.

ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަކީ މުސްތަޤިއްލު ބާރެއްކަމަށާއި، ކޯޓްތަކުން ކުރާއެއްވެސް ކަމަށް ހަމަ އެކަކުވެސް ހުރަސްއަޅައިގެން ނުވާނެކަމަށް ބުނެފައިވާއިރު، އެމްޑީޕީގެ ޕޯޑިއަމްތަކުން މިފެންނަނީ ކޮން މުޑުދާރު ޢަމަލެއްހެއްޔެވެ؟

ދަޢުލަތުގެ ވަޞީއްލަތްތައް ނަހަމަގޮތުގައި ބޭނުންކުރުން

އިސްތިއުފާދިން ވަޒީރުން ރައީސް އޮފީހުގައި ޕްރެސް ކޮންފަރެންސް ދިނުން ވަންނަނީ ކޮން ޠިބްޤަތަކަށްތޯއެވެ. ހަމަގައިމު އަޅުގަނޑަށް އެތަނުގައި ނޫސްވެރިންނާއި ބައްދަލުނުކުރެވޭނަމަ، ސަވާދާއި، ޑރ. ޑީޑީއާއި، ސުއޫދާއި، ޝަހީދަށް އޮތީ ކޮން އިޚްތިޔާރެއްތޯއެވެ؟ އެވެސް ރައްޔިތެކެވެ. އަޅުގަނޑުވެސް މީ ރައްޔިތެކެވެ. އެތަނުގައި ބޭނުންކުރާ ސައުންޑް ސިސްޓަމާއި، އެތަނަށް ޚަރަދުވާ ކަރަންޓާއި، އަދިވެސް މީގެ އިތުރުން އެމަކާން، ނުވަތަ ތަން ބޭނުންކުރުމަކީ ދަޢުލަތުން ޚަރަދުކުރާކަންކަމެވެ. މިއީ ކޯއްޗެއްތޯއެވެ. ހިޔާނާތްވުން ނޫންތޯއެވެ.

ދަޢުލަތުގެ ޓީވީއާއި އަޑުފޮށި، ސިޔާސީގޮތުން ވަކިޚިޔާލަކަށް، ސިޔާސީ ގޮތުން ވަކި ފިކުރެއް އާއްމުކުރުވުމަށް ކުރާކަމަކީ ހިޔާނާތްވުންކަމަށް ނުވާނެތޯއެވެ.

އިސްތިއުފާދިން ވަޒީރުން ސިޔާސީގޮތުން މަގުމަތިވުން

ވަޒީރުންގެ މަޖިލީހުގެ މެންބަރުން އިސްތިއުފާ ދިނީ ރާވައިގެން ކަމެއް ހިންގާލަންކަމަށް ބެލެވެއެވެ. އެގޮތުން އެބޭފުޅުން ބަހަނާއަކަށް ދައްކަވަނީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން، މަޖިލީހުގެ ސިޔާދަތު ނުވަތަ ޕާލިމަންޓަރީ ސަވަރިނިޓީން ބޭރުވެ، ވެރިކަން ހިންގާ ނިޒާމުގެ ތެރެއަށް އަތް ބާނައިގެން އުޅޭކަމަށެވެ. އެކަމުގެ ސަބަބުން ސަރުކާރުން ރައްޔިތުންނަށް ދޭންބޭނުންވާ ޚިދްމަތްތައް ނުދެވުމެވެ. ބަހަނާ ކިތައްމެހާވެސް ފުރިހަމައެވެ. ޕާލިމަންޓަށް ލިބިގެންވާ ބާރާއިއެކުގައި އެތަނުން ނިންމާ ނިންމުންތަކާއިމެދު ޢަމަލުކުރަންޖެހޭގޮތް އަދިވެސް ދަސްނުވަނީތޯއެވެ. އެކަމަކު ސުވާލަކީ އިސްތިއުފާ ދިނުން ނޫންގޮތެއް ހަމަ ނެތީބާއެވެ؟ އެއިސްތިއުފާގެ ސަބަބުން ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަޙުގައި އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކާއި، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މެންބަރުނަށް އެއްވެސް ބަދަލެއް އައިހެއްޔެވެ؟ އެކަމާއި ދެކޮޅަށް އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން މުޒާހަރާކޮށް ހަޅޭލައި ހަދައިފިހެއްޔެވެ؟

މިހާރު މިފެންނަ ޢަމަލަކީ ދިވެހި ސިޔާސީ ތާރީޚުގައިވެސް ނުފެންނަވަރުގެ މޮޔަ، ހިނިއަންނަ ކަންތައްތަކެކެވެ. ވަޒީރުން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް ކުރާގެދޮށަށް އެއްވީއެވެ. އަދި މަޖިލީހުގެ މެންބަރުންގެ އިސްތިއުފާއަށާއި، މަޖިލިސް އުވާލުމަށާއި، ރިޝްވަތު ދޭ ހިޔާނާތްތެރިން ހައްޔަރުކުރުމަށް ގޮވާލައި، އަދި ކޮންމެ ދުވަހަކު ހަމަ އެކަންކަމަށް ގޮވާލައި މާލޭގައި މުޒާހަރާކުރަނީއެވެ. މަޖިލީހުގެ މެންބަރުގެ އިސްތިއުފާއަށް ގޮވުމަށް، މާޒީވި ކެބިނެޓް މަގުމަތިވުމަކީ އެކަމުގެ މަޖާކަން އިތުރުވެގެންދާކަމެކެވެ. މަޖިލިސް އުވާލުމަކީ ކާކަށް ކުރެވޭނެކަމެއްބާއެވެ؟ އިސްތިއުފާދިން، ގޮތްހުސްވެފައިވާ ވަޒީރުންނަށް ކިންޑަގާޑަންގެ ޅަކުއްޖަކަށް އެގޭވަރުވެސް ނޭގެނީތޯއެވެ؟ ދައުރު ހަމަވުމުގެކުރިން، ނުވަތަ ޤާނޫނު އަސާސީއަށް ބަދަލުގެނައުމަކާ ނުލައި މަޖިލިސް އުވާލެވޭނެކަމަށް ޤާނޫނުގައި ނެތެވެ.

ޤާނޫނަށްވުރެ މަތީގައި

ސަލާމަތީބާރުތަކާއި، އިސްތިއުފާދިން ވަޒީރުންނާއި، އެމްޑީޕީގެ އިސްމެންބަރުން އަދި މިނޫންވެސް “ރީނދޫ-ފިކުރު”ގެ މީހުން ރާއްޖޭގެ ޤާނޫނު މުގުރައިފިކަމަށް ބުނުމުން ދޮގަކަށް ނުވާނެއެވެ. ވަޒީރުން އެއްފަރާ އިސްތިއުފާދީ، ވެރިކަން ކުރާ ބާރު ހުއްޓުވުމަކަށް ގެނައުމަށް މަސައްކަތް ކުރަނީއެވެ. އެމީހުން އެއްވުންމަނާ ތަނަކަށް، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސްދޮށަށް އެއްވެ، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ މެންބަރުންގެ އިމްތިޔާޒަށް އަރައިގަތީއެވެ.

ދިވެހިފުލުން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ދެ މެމްބަރަކު ޖަލްސާއަށް ފޮނުވުމަށް އިންކާރުކުރިއެވެ. ކޯޓުންވަނީ މިހާރު އެކަން ކުރެވޭނެކަމަށް އަމުރުވެސް ކޮށްފައެވެ. ޖަލްސާއަށް ފޮނުވުމަށް އިންކާރު ކުރިއިރު، ޤާނޫނުގެ ވެރިކަން މިޤައުމުގައި ނެގެހެއްޓުމަށް އެންމެ އިސްކޮށް ހަރަކާތްތެރިވާންޖެހޭ ފުލުހުންގެ އިދާރާގެ ޤާނޫނާއި ޚިލާފު ޢަމަލު ތަކުރާރުނުވާނެކަން އިނގެނީ ކިހިނެތްހެއްޔެވެ؟

އަނެއްކަމަކީ ފުލުހުންގެ ޤާނޫނީ ތަރުޖަމާކުރާ ގޮތެވެ. ހައްޔަރުކުރެވޭ، ނުވަތަ ތުހުމަތުކުރެވޭ ފަރާތްތައް ޤާޟީއެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ގެންދަންޖެހޭ ސަބަބަކީ ފުލުހުންނަށް ލިބިދީފައިވާ ހައްޔަރުކުރުމުގެ ބާރު އެބިއުސްކޮށްފާނެތީއާއި އެކަމުގެ ސަބަބުން ރައްޔިތެއްގެ އަސާސީ ޙައްޤެއް ހިފެހެއްޓިދާނެތީއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ފުލުހުން ބުނަނީ 24 ގަޑީއިރުތެރެއިން ކޮންމެ ގަޑިއެއްގައިވެސް ޝަރީޢަތުގެ ކުރިމައްޗަށް ގެންދެވިދާނެކަމަށެވެ. 24 ގަޑީއިރަކީ ފުލުހުންނަށް ފުލުސް ބޭނުމަށް ދެވޭ 24 ގަޑީއިރުކަމަށެވެ. ކޯޓުން އަމުރުކުރުމުން ކޯޓަށް ހާޞިރުކުރުވުމަށް ދެކޮޅު ހަދަންޖެހޭނެ ހަމައެއްވެސް ސަބަބެއް އޮވެގެންނުވާނެއެވެ.

އޯޑިއޯ ކްލިޕް

އަނެއްކަމަކީ މަޖިލީސް މެންބަރުންތަކެއްގެ ދެމެދުގައި ދެކެވުނު އޯޑިއޯ ތަކެއް ލީކުކުރުމެވެ. އަދި އެއެއްޗެހި ހަބަރު ފަތުރާ ވަޞީލަތްތަކުން އާއްމުކުރުވުމެވެ. އޯޑިއޯތައް އަޑުއަހާލުމުން، އެއީ ޝަރީޢަތަށް ހުށައެޅޭވަރުގެ ބުރަދަންހުރި އެއްޗެއްކަމަށް ޤަބޫލެއްނުކުރެވުނެވެ. ފުރަތަމަ ސަބަބަކީ އެއީ ޤާނޫނާއި ޚިލާފަށް ހޯދައިފައިވާ އެއްޗެއްކަމަށްވާތީއެވެ. އަނެއްކަމަކީ އެއީ ރައްޔިތެއްގެ ޒާތީ މުޢާމަލާތެއްކަމަށްވާތީއެވެ.

އޯޑިއޯގެ މައްސަލައާއިގުޅިގެން މިހާރު ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު އަނެއްކާވެސް ގެއްލުނީއެވެ. މިފަހަރު ސަލާމަތީ ބާރުތަކާމެދުގައެވެ. ޓެލެކޮމިއުނިކޭޝަން ޑިޕާޓްމަންޓުން ވިދާޅުވަނީ ފޯން ކޯލް އަޑުއެހުމުގެ ޤާބިލުކަން ދީފައިވާނީ ހަމައެކަނި ސަލާމަތީ ބާރުތަކަށް ކަމަށެވެ. އެހެންކަމަށްވާނަމަ ޒިންމާ ނަގަންޖެހޭ ފަރާތެއްވާންޖެހޭނެއެވެ. ނޫނީ އިސްތިއުފާ ދެއްވަންޖެހޭނެއެވެ.

މެންބަރު ނަޝީދު ވިދާޅުވަނީ ފައިސާ ކޮޅެއް ބޭނުންވާ ވާހަކައެވެ. ޤާސިމް އިބްރާހިމް ވިދާޅުވީ އޮފީހަށް ކުއްޖަކު ފޮނުވުމަށެވެ. މިއީ ކަރަޕްޝަންގެ ޢަމަލެއްކަމަށް ވަންޏާ ނަޝީދު ހައްޔަރުނުކުރައްވީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟ ނަޝީދު ހައްޔަރުނުކުރަންޏާ، ނަޝީދުގެ އޯޑިއޯއެއް ލީކުކުރީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟ އެއީވެސް ކަރަޕްޝަންކަމަށް ސިޔާސީ އުނި ސިފައިގެ ރީދޫމީހުން ބުނެއެވެ.

ތިމާވެއްޓާއި ގުޅިގެން ދިވެހި ވެރިން ބޭނުންކުރައްވާ ވަރަށް ޚާއްޞަ ‘ޓެކްނިކަލް’ ލަފުޒުތަކެއްވެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން ފާހަގަކޮށްލެވޭ ލަފުޒުތަކުގެ ތެރޭގައި، މިލިއަން ގަސް، ދުނިޔެ ހޫނުވުން، ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުން، ރަށްގިރުން، ކާބަން ނިއުޓްރަލްކުރުން އަދި އިޢާދަކުރަނިވި ހަކަތަ ހިމެނެއެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވެރިން، ކޯޓުފަޓުލޫނުގައި ހުންނަވައި، ދެންމެ މިދެންނެވި ލަފުޒުތައް ބޭނުންކުރައްވާއިރު، ބޭރުގެ ފަރާތްތަކަށް، ދިވެހިން ތަޞައްވުރުކުރެވޭނީ ދުނިޔެއާއި ދުނިޔޭގައި ލެއްވިހައި ތަކެއްޗެއް ދެކެ ލޯބިވުމުގައި ނަމޫނާ ބައެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ވެއްޓަށް ލޯބިކުރުމުގައި އިންސާނާ އަރާނެ އެންމެ އުހަކަށް އަރައިގެންގޮސް އަނެއް ގޮތްވެފައިވާ، އެހެން ނަމަވެސް އެބައެއްގެ ކިބައިން މިރޮގުން ފިލާވަޅު ލިބިގަންނަން ޖެހޭފަދަ، ނިފާޤުގެ ޒައްރެއްގެ މިންވަރުވެސް ތިމާވެއްޓާމެދު ނެތް، ފަސްބައި ސާފު މާތް ބައެއްގެ ގޮތުގައެވެ!

ބޭރުގެ ފަރާތްތަކުގެ ހަރުހިލަ ހިތުގައި މިދެންނެވި ނާދިރު، މާތް ޝުޢޫރު ދިވެހިންނާމެދު އުފެދުމުގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ދިވެހިންނަށް ހަދިޔާއެއްގެ ގޮތުން އެމީހުން ވަނީ، ސިކުނޑިފެލައިގެން، ދެފެން ދޭތެރޭ އޮންނަ ރަށެއް، އާދެ، ‘ފްލޯޓިންގް އައިލަންޑް’ އެއް ދިވެހިންނަށްޓަކައި ފަރުމާކޮށްފައެވެ. ތިރީގައި މިވާ ފޮޓޯއިން އެފެންނަނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައީސަށާއި ޢާންމުކޮށް ހުރިހާ ދިވެހިންނަށްޓަކައި ޑިޒައިންކުރި، ‘ފްލޯޓިންގް އައިލަންޑް ވޯޓާރ ސްކައިސްކްރެޕާރ’ގެ ތަސްވީރެކެވެ. އާދެ، ތިމާވެށީގެ ވާހަކަ ވިދާޅުވާތީ ދިވެހިންނަށް އެރުވި ހަދިޔާއެވެ.

ތަސްވީރުގައިވާ، ‘ފްލޯޓިންގް އައިލަންޑް ވޯޓާރ ސްކައިސްކްރެޕާރ’ އަކީ ޝަހަރެއްގައި ދިރިއުޅޭ އެންމެންނަށް ބޭނުންވާ ހުރިހާއެއްޗެއް އެރަށުގައި އުފައްދާގޮތަށް ޑިޒައިންކޮށްފައިވާ މަސްނޫޢީ ރަށެކެވެ.

މި ރަށުގައި، ރައީސް ނަޝީދު އެވިދާޅުވާ ޒާތުގެ އިޢާދަކުރަނިވި ހަކަތަ މަދުނުވާވަރަށް އުފެއްދޭނެއެވެ. އަދި ރަށްވެހިންނަށް ބޭނުންވާ ކާނާވެސް އުފެއްދޭނެއެވެ. މި ރަށުގައި ހަކަތަ އުފައްދަނީ ރައީސް ނަޝީދު އެންމެ ލޯބިފުޅުކުރައްވާ ވަސީލަތް ކަމަށްވާ، ވައިން އަނބުރާ ބުރަފަތި ތަކުންނާއި ކަނޑުގެ ރާޅުންނެވެ. މީގެ އިތުރުން އިރުގެ އަލި ވެސް ހަކަތަ އުފެއްދުމަށް މި ރަށުގައި ބޭނުންކުރެވެއެވެ. ގަސް ހައްދަނީ، ހައިޑްރޯޕޯނިކްސް ނުވަތަ ފެނުގައި ގަސްހައްދާ ނިޒާމެއްގައެވެ. ކާނެ މަހުގެ ބާވަތްތައް އާލާކުރަނީ، އެކުއާކަލްޗަރް ނިޒާމެއްގައެވެ.

ރައީސް ނަޝީދުގެ އިޢާދަކުރަނިވި ހަކަތައާއި، ކާބަން ނިއުޓްރަލް ކުރެއްވުމުގެ ޕްރޮގުރާމަށް ސަމާލުކަން ދެވިފައިވާ ފަދައިން، ރައީސް މައުމޫންގެ މިލިއަން ގަސް އިންދުމުގެ ހަރަކާތަށްވެސް، ރަށް ޑިޒައިންކުރި ފަރާތުންވަނީ ސަމާލުކަންދީފައެވެ. ރައީސް މައުމޫންއަށް ތަޚްޞީޞްކޮށް، މިއިން ކޮންމެ ރަށެއްގައި ފޮރެސްޓް އޭ މިކިޔާ ބާވަތުގެ އާދައިގެ ވަރެއްގެ ޖަންގައްޔެއް ހައްދާފައިވެއެވެ.

ރަށް ޑިޒައިންކޮށްފައިވަނީ އަޑިއަށް ނުގޮސް ދެފެންދޭތެރޭ އޮންނަގޮތަށް ކަމުން ރައީސް ނަޝީދާއި، ރައީސް މައުމޫން އެންމެ ކަންބޮޑުވެ ވަޑައިގެންނެވި މައްސަލަތައް ކަމަށްވާ، ދުނިޔެ ހޫނުވުމުގެ ސަބަބުން ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލި، ރަށްތައް ގިރުމާއި އަޑިއަށް ދިއުމުގެ މައްސަލަތައް މިރަށްތަކަށް ކުރިމަތިނުވާނެއެވެ.

މިފަދަ ދެފެން ދޭތެރޭ ދުވާ ރަށްތަކެއްގައި ދިވެހިން ރަށްވެހިކުރުވައިފިނަމަ، ރައީސް ނަޝީދުގެ ދަތުރުފަތުރުގެ ނިޒާމަކުން ރާއްޖެ ގުޅުވާލުމުގެ ހުވަފެންފުޅު ބިލާހަކަށް ނުވާނެކަން ކަށަވަރެވެ.

***

ދެން އެހެން ވާހަކައެއް ދަންނަވާލާނަމެވެ.

އިހަކަށްދުވަހު، އަޅުގަނޑުގެ ރައްޓެއްސަކު ސުވާލުކުރަނީ، ރާއްޖޭގައި، ޢިއްޒަތްތެރި ބޭބޭފުޅުން ތިމާވެއްޓޭ ކިޔައިގެން އެވިދާޅުވާ ވާހަކަފުޅުތައް އެ ވިދާޅުވަނީ އިޚްލާޞްތެރިކަމާއެކު ހެއްޔެވެ؟ އޭނާ ޤަބޫލްކުރާގޮތުގައި، އޭރުވެސް އަދި މިހާރުވެސް ސަރުކާރުން ކުރައްވާ ވަރަށްގިނަ ކަންތައް ހުންނަނީ ތިމާވެއްޓާއި ވަރަށް ބީރައްޓެހިކޮށެވެ. އެތެރެގޭތެރޭގައި ދައްކަވާ ސިފައާއި ބޭރުގޭތެރޭގައި ތަމްސީލުކުރައްވާ ސިފަ، ވަރަށް ތަފާތެވެ.

އެއީ އެނާގެ ޚިޔާލެވެ.

***

އަހަރެމެންގެ ތިމާވެށީގެ ބައްޕަޔާއި، އެންވައިރޮންމެންޓަލް ހީރޯ… ޒިންދާބާދު!

ތިޔަ ހިނިފުޅުވެޑުވީ ކީއްވެތޯއެވެ؟

ދިވެހިރާއްޖެއިން ދިވެހިބަހެއް ފޮހެވިގެން ނުދާނެކަން ކަނޑައަޅަންޖެހޭނީ، ވަމުންދާގޮތަށް ރިޢާޔަތްކޮށެވެ. އެނގޭކަމަކީ، ޒުވާންދިވެހިން ދިވެހިބަހަށް ކޮށިކަމެވެ. ދެވަންފުރައިގެ މީހުންނަށްވެސް މިހާރު ޖެހެނީ ދިވެހިބަހުން އެއްޗަކަށް ކިޔާނަމެއް ބުނުމަށްފަހު، އަދި އޭގެ އިނގިރޭސި ނަން ވެސް ބުނާށެވެ. ޒުވާނުންނަށް ދިވެހި ނަމުން ބުނުމުން ދޭހަ ނުވެދާނެ ކަމުގެ ބިރަށެވެ. ޒުވާންޖީލު އެބައެއްގެ މާދަރީބަހަށް ކޮށިވަމުންދިޔުން، އެއީ ބަސް ނެތި ހިނގައިދާނެކަމަށް، ސަމާލުވުމަށްއެދި އަޅާ ރަނގަބީލެކެވެ.

ރަނގަޅެވެ. ބަހަށް ބަދަލު އައުމަކީ ބަހުގެ ޠޮބީޢީ ސިފައެކެވެ. ނަމަވެސް ބަދަލުގެ ދެވައްތަރެއްވެއެވެ. ރަނގަޅު ބަދަލާއި ރަނގަޅުނޫންބަދަލެވެ. ލޯމަތިން ފެންނަނީ ދިވެހިބަސް ނުރަނގަޅު ބަދަލުތަކެއްގެ ތެރެއަށް ބަޔަކު ގަސްތުގައި ވައްދަމުން ގެންދާ މަންޒަރެވެ. އެހެންކަމުން، ދިވެހިރާއްޖެއިން ދިވެހިބަހެއް ފޮހެވިގެން ނުދާނެއޭ ވިދާޅުނުވާށެވެ.

ދިވެހިން އަބަދުވެސް ވާހަކަދައްކަމުން ގެންދާނީ ދިވެހިބަހުންކަމަށް ރައީސް ވިދާޅުވާއިރު އެކަން އެގޮތަށް ދެމިއޮތުމުގައި ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތު ވަރަށް މުހިންމެވެ. ނަމަވެސް އުފެދޭ ސުވާލަކީ، ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތާއި، ޢަމަލުތައްހުރީ، ދިވެހިން އަބަދުވެސް ދިވެހިބަހުން ވާހަކަދައްކާނެ ބަޔަކަށް ވާނެގޮތަށްތޯއެވެ. ތަޢުލީމީ ސިޔާސަތަށް ބައްލަވާށެވެ. ރާއްޖޭގައި ޕްރީ ސްކޫލް ޢުމުރު ފުރާއިންފެށިގެން، ތަޢުލީމުދެވެނީ، ދިވެހިބަހާއި ބީރައްޓެހިވާގޮތަށެވެ.

ސަރުކާރުންނާއި، ސަރުކަރާއި ސީދާ ގުޅުމެއްނެތް (މިސާލަކަށް މީޑިޔާ) ފަރާތްތަކުން ދިވެހިބަހަށް އެކަށީގެންވާ ސަމާލުކަމެއް ދެއްވާތޯއެވެ؟ ސަމާލުކަމެއް ދެއްވާތަނެއް އަޅުގަނޑަކަށް ނުފެނެއެވެ. މީޑިޔާއަކީ ބަހަށް، ވަރަށް ބޮޑަށް ނުފޫޒުފޯރުވާ ވަސީލަތެކެވެ.

މި ރާއްޖޭގައި ދިވެހިން ތިބިހާދުވަހަކު މިރާއްޖޭގައި ދިވެހިބަސް އޮންނާނެކަމަށް ރައީސް އެވިދާޅުވަނީ، ބަހެއް މަރުވާގޮތް އެނގިވަޑައި ނުގަންނަވާތީއެވެ. ނޫނީ އެހެން އެވިދާޅުވަނީ، ސިޔާސީބޭފުޅުން ބޭނުންފުޅުކުރައްވާ ޒާތުގެ ‘ރެޓޯރިކް’ އެއްގެ ގޮތުގައި ކަމަށްވެސް ވެދާނެވެ.

ދަންނަވަންތޯއެވެ. ބަހެއް މަރުވާ ހަމައެކަނި ސަބަބަކީ، އެބަހަކުން މޮށެއޮޅޭ އެންމެން ދުނިޔެ އަޅައިދިޔުމެއް ނޫނެވެ. ވީމާ ދިވެހިން މި ރާއްޖޭގައި ތިބެމެ، ދިވެހިބަސް ނޯވެ ހިނގައިދާނެއެވެ. މި ރާއްޖޭގައި ދިވެހިން ތިބިހާދުވަހަކު މިރާއްޖޭގައި ދިވެހިބަސް އޮންނާނެކަމަށް ވިދާޅުވެ، އިތުރުފުޅު ނަހައްދަވާށެވެ.

ބަހަކީ، ރައީސް ނަޝީދުވެސް ވިދާޅުވާފަދައިން ބަދަލުވާއެއްޗެކެވެ. ރައީސްއެވެ! ބަހަށް ބަދަލުއައުން އެއީ ރެޔަކާއިދުވާލުތެރޭ ފެށި، ނިމޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ބަހަކީ ޝިފްޓްވާ އެއްޗެކެވެ. މަރުވެސް ވާއެއްޗެކެވެ. އަމިއްލަޔަށް މަރުނުވެވެސް އެބަޔަކު ބޭނުންކުރާ ބަސް އެބައެއްގެ އަތުން މަރާލެވިދާނެއެވެ.

ރައީސް ނަޝީދު ވެސް، ދިވެހިބަސް ދެކެ ލޯބިފުޅުވާނަމަ، ދިވެހިބަހަށް ގޮންޖެހުންތަކެއް އެބަހުރިކަން ގަބޫލުފުޅުކުރައްވާފައި، ހައްލުކުރެއްވުމަށް މަސައްކަތްޕުޅުކުރައްވާށެވެ. ދެން ފަހަރަކުން ރޭޑިޔޯ ޚިޠޯބުގައި، ދިވެހިބަސް ދިރުވުމަށް ކުރައްވާނެ މަސައްކަތްޕުޅުތައް ވިދާޅުވީމާ އަޅުގަނޑުމެން ވަރަށް އުފާވާނޫއެވެ.

ކޮންމެ ބަޔެއްގެ މެދުގައި ގައުމީލޯބި ނުވަތަ ގައުމީރޫހު ހުރެގެން ނޫނީ އެބައެއް ނުވަތަ އެގައުމެއް ކުރިއަރަމުން ނުދާނެ ކަންކަށަވަރެވެ. ހަމައެހެންމެ އެމަތިވެރި ރޫހު އަޅުގަނޑުމެންގެ ހިތްތަކުގައި އުފެދިގެން ނޫނީ ގައުމުފެހިވެ އާރޯވަމުން މިދާދިޔުން ދެމެހެއްޓޭކަށްވެސް ނޯންނާނެއެވެ.

އެހެންކަމުން ގައުމީ ރޫހަކީ ގައުމު ނުވަތަ މުޖުތަމައުގެ އަފްރާދުން އެމީހުންގެ އެއްބާރުލުމާއި އެކުވެރިކަމާއި މަސައްކަތްތެރިކަމާއި އަދިވެސް އެބައެއްގެ ދިރިއުޅުންވެސް އޭގެ މައްޗަށް ބިނާވެގެންވާ ގައުމުގެ ކޮންމެ އަފްރާދެއްގެ ކިބައިގައިވެސް ކޮންމެހެން ހުންނަންޖެހޭ މަތިވެރި ސިފައެކެވެ. އެހެންކަމާއިއެކު އެސިފަ އަޅުގަނޑުމެން ތެރޭގައި ނެތިއްޖެނަމަ އެބައެއްގެ ދިރިއުޅުމާއި ގައުމު ހީނަރުވެގެން ނުގޮސް ނުހުންނާނެ ކަންކަށަވަރެވެ.

ވުމާއިއެކު އަޅުގަނޑުމެން ކޮންމެ ދިވެއްސަކުވެސް މަސައްކަތް ކުރަންވާނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ އަމިއްލަ މަސައްކަތުން އަޅުގަނޑުމެންގެ ކާބަފައިން އަޅުގަނޑުމެނާއި ހަވާލު ކޮށްފައިވާ މަސައްކަތްތައް ދިރުވައި ކުރިއެރުވުމަށެވެ. އަދިތަރައްގީވެފައިވާ ގައުމުތަކުގެ ފައިދާހުރި މަސައްކަތްތައް ދަސްކޮށް އެފަދަ ހަރަކާތްތެރި ފަންނާނުން އިތުރުކުރުމަށެވެ. މަސްވެރިކަމާއި ދަނޑވެރިކަމާ ލިޔެލާޖެހުމާއި ރޯނުވެށުމާއި އަދި މިނޫނަސް އަޅުގަނޑުމެންގެ “އަމިއްލަ” އެތަށް މަސައްކަތެއްވާއިރު އެމަސައްކަތްތައް ދިރުވައި ކުރިއެރުވުމަށް މަސައްކަތްކުރުމަކީ ގައުމުގެ މުސްތަގްބަލަށް ބޭނުންތެރި ކަމަކަށް ނުވެނުދާނެ ކަން ހަމަޔަގީނެވެ. އެހެން ކަމުން މިފަދަ ކޮންމެ ކަމަކީ ފުރިހަމަ ރޫހާއިއެކު ނުކޮށްފިނަމަ ވަރަށް ހިތާމަވެރި ގޮތްތަކެއް ވެގެން ހިގައިދާނެ ކަންތައް ތަކެކެވެ.

ދިވެހިން ފަހުރުވެރިކަމާއި އެކު ކުރަމުން އައި މަސްވެރިކަން އަޅުގަނޑުމެންނާއި ހަމަޔަށް ކާބަފައިން ގެނެސްދެއްވި ފަދައިން އަންނަން އޮތް ޖީލްތަކަށް އެމަސައްކަތްތައް ފޯރުވައިދެވޭނީ އަމިއްލަ އެދުމަށް ވުރެ ގައުމީރޫހް ހިތްތަކުގައި އުފެދިގެންނެވެ. ގައުމުގެ ކުރިއެރުން އެމައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ގައުމީރޫހުގެ ފެށުމަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ކާބަފައިންނާއި ގައުމުގެ ހަރުދާނާ ބަތަލުންނެވެ. ހުރިހާ ބޭފުޅުންނަށް ވެސް އެގިވަޑައިގެންނަވާނޭ ފަދައިން މިދިވެހި ފަސްގަނޑަކީ އެތައް ރޮނގަކުން ގައުމަށް އަގުނުކުރެވޭ ފަދަ ހިދުމަތްތަކެއް އެތަކެއް ބޭފުޅުންނެއް އެފަސްގަނޑެއްގެ ދަށުވުމަށް ފަހުރުވެރިވުން ހައްގު ރޫހުން ފުރިފައިވާ ދިވެހި ފަސްގަނޑެކެވެ.

އަޅުގަނޑުމެންގެ ޒުވާނުން ހަނދާން ކުރަންވީ ސިޔާސީގޮތުންނާއި އެހެނިހެން ގޮތްގޮތުން ރާއްޖެއަށް މިނިވަންކަން ހޯއްދަވައިދެއްވި ގައުމުގެ ރޫހު ކަމަށްވާ ހިދުމަތްތެރި ބަތަލުންނެވެ. ނަމޫނާ އަކަށްބަލަންވީ ގައުމީ ހިދުމަތާއި ރޫހުގައި އެބޭފުޅުން ގައުމަށްޓަކައި ކޮށް ފައިވާ އަގުހުރި ހިދުމަތެވެ. މިއަދު މިވަނީ މިފަދަ ގައުމީރޫހުން ފުރިފައިވާ ހިދުމަތް ތެރި ދަރިންގެ ހިދުމަތައް މިގައުމު ބޭނުން ވެފައެވެ.

ނަމަވެސް “ވޮލްވޯ” ޑާޔޭ މުލަމްބާ އަކީ، ޒަޔާރ (މިހާރުގެ ޑިމޮކްރަޓިކް ރިޕަބްލިކް އޮފް ކޮންގޯ) ގެ ފުޓްބޯޅަ ލެޖެންޑެކެވެ. އާދައިގެ ފުޓްބޯޅަ ތަރިއެއް ނޫނެވެ. ހުނަރުވެރި، މި ސްޓްރައިކަރ ވަނީ، ގޯލްޖަހައިގެން، 1974 ވަނައަހަރު އޮތް ވޯލްޑްކަޕަށް ޒަޔާރ ކޮލިފައިކޮށްދީފައެވެ. އެފްރިކަން ކަޕް އޮފް ނޭޝަންސް ޓޯނަމެންޓްގެ އެއް މުބާރާތެއްގައި، އެންމެގިނަ ގޯލްޖެހި ކުޅުންތެރިޔާގެ ރެކޯޑް މިހާރުވެސް އޮތީ، މުލަމްބާގެ އަތުގައެވެ. އޭނާވަނީ، 1974 ވަނައަހަރު އޮތް އެފްރިކަން ކަޕް އޮފް ނޭޝަންސް ޓޯނަމެންޓްގައި ނުވަ ގޯލްޖަހާފައެވެ.

މުލަމްބާއަށް ހުރިހާކަމެއް ގޯހުން ގޯހަށް ދާންފެށީ 90ގެ އަހަރުތަކުގެ މެދުތެރޭގައި ދާޚިލީ ހަނގުރާމައެއްގެ ތެރެއަށް ޒަޔާރ ވެއްޓުމުންނެވެ. މި ހަނގުރާމަ އެންމެ ފަހުން ނިމުނުއިރު ގައުމުގެ ފުޓްބޯޅަތަރި، މުލަމްބާގެ ހަޔާތް އެފުށް މިފުށަށް ޖެހުމުގެ އިތުރުން ގައުމުގެ ނަންވެސް އޮތީ ޑިމޮކްރަޓިކް ރިޕަބްލިކް އޮފް ކޮންގޯ އަށް ބަދަލުވެފައެވެ!

ފައިސާގެ ބޭނުމުގައި، ފުޓްބޯޅަތަރީގެ ފަޔަށް، ހަނގުރާމަވެރިން ފޮނުވާލި ވަޒަންތައް އަދިވެސް އެހުރީ އޭނާގެ ފައިގެ ތެރޭގައި ތާށިވެފައެވެ. ހަނގުރާމައިގެ ތެރޭގައި އެންމެ ފަހުން މުލަމްބާއަށް ޖެހުނީ ފުރާނަ ސަލާމަތްކުރުމަށް، ގައުމުދޫކޮށް ފިލުމަށް ދުވާށެވެ. ދުވަމުން އައިސް އޭނާއަށް އާދެވުނީ، ދެކުނު އެފްރިކާގެ ޖޮހަނަސްބާރގް އަށެވެ. ޖޮހަނަސްބާރގް އަށް ރެފިއުޖީއެއްގެ ގޮތުގައި އައިއިރު، އޭނާގެ އަތުގައި ބޮޑުލާރިއެއްގެ މިންވަރުވެސް ނެތެވެ. ” އަހަރެންގެ އާއިލާއެއް ނެތް. ފައިސާއެއްނެތް. އަބަދުވެސް އަހަރެންނަށް ވިސްނަންޖެހިފައިވަނީ ކާނެ އެއްޗެއް ހޯދާނެ ގޮތަކާއި މެދު. ފުޓްބޯޅަ ކުޅޭމީހުންގެ ޖަމާޢަތް ވަނީ އަހަރެން ދޫކޮށްލާފައި.” ފުޓްބޯޅަ ތަރި، މުލަމްބާ އޭނާގެ ހާލުހުރިގޮތް ކިޔައިދެމުން ބުނެފައިވެއެވެ.

ވަޒަނެއްނެތް، ރެފިއުޖީއެއްގެ ގޮތުގައި މަގުމަތީގައި ދެމެނިކޮށް މުލަމްބާ ސަލާމަތްކުރީ ދެކުނު އެފްރިކާގެ ޢާއިލާއެއްގެ ފަރާތުންނެވެ. މިހާރު ދެކުނު އެފްރިކާގެ އަންހެނަކާއި ކައިވެނިކޮށް، އެތަނުގެ އެމެޗަރ ފުޓްބޯޅަ ޓީމުތަކަށް ކޯޗްކޮށްދެމުން އަންނަ، މުލަމްބާއަށް އަދިވެސް ވޯލްޑްކަޕް ބަލާލަންދާނެ ޓިކެޓްގަނޑެއް ނުލިބެއެވެ. އެހެންވީމާ، އިރެއްގައި ފުޓްބޯޅަ ދަނޑުގައި ވިދުންގަދަ ތަރިއެއްގެ ގޮތުގައި ހުރި މުލަންބާއަށް މިއަދު ޖެހިފައިވަނީ އެހެން މީހުންނެކޭ އެއްފަދައިން، ޓީވީ ބުޑުގައި އިނދެ މެޗްތައް ބަލާށެވެ. އަނެއްކޮޅުން، ކޮންގޯގެ ފުޓްބޯޅަ ފެޑެރޭޝަނުން މުލަމްބާއަށް އެހީވުމުގެ މާބޮޑު ޝައުގުވެރިކަމެއް ފާޅެއް ނުކުރެއެވެ.

މުލަމްބާގެ ރަންޒަމާނާއި 1974 ވަނަ އަހަރުގެ ވޯލްޑް ކަޕާއި ބެހޭގޮތުން މުލަމްބާ ބުނެފައިވަނީ، އެދުވަސްތައް މަތިން ހަނދާންވުމުން ރޮވޭކަމަށެވެ. ޔޫގޮސްލާވިޔާ އާއި ބައްދަލުކޮށް ޒަޔާރގެ ޓީމްގެ ކޮޅަށް 9 ލަނޑުޖަހައިގެން ބަލިވިގޮތް ކިޔައިދެމުން މުލަމްބާ ބުނީ އެއީ، ކޮންމެ ކުޅުންތެރިއަކަށް ދިނުމަށް ހަމަޖެހިފައި އޮތް، 45000 ޑޮލަރު، ޓީމުގެ އިސް އޮފިޝަލެއް އަތުލުމަށް ފަހު، ފިލައިގެން ޖަރުމަނަށް ދިޔުމުން، ކުޅުންތެރިން ކުޅެން ބޭނުންނުވެގެން ދިމާވި ގޮތެއް ކަމަށެވެ.

ފާރިސީ ރަސްކަލެއްގެ ދަރުބާރަށް އައި މީހަކު އެރަސްގެފާނުގެ ހަކީމުން ކުރެން އެންމެ މޮޅު ބުއްދިވެރިޔާއާ މުނާޒަރާކުރުމަށް ހުށައެޅިއެވެ. އެފަދަ ޢިލްމީ ބަހުސްތަކަށް ރަސްގެފާނުވެސް ލޯބިކުރައްވާލެއް ބޮޑުކަމުން، މޮޅުވެއްޖެ ނަމަ އިނާމަކަށް ބޭނުންވަނީ ކޮން އެއްޗެއްތޯ ރަސްގެފާނުން އެމީހާއާ ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. ޖަވާބުގައި އެމީހާ ދެންނެވިއެވެ. ރާޒުވާ ފިލާގަނޑެއް ގެނެސްފައި އޭގެ ފުރަތަމަ ގޮޅިއަށް ދެ ހަނޑޫ ފުއް، އެއާ ޖެހުނު ގޮޅިއަށް ހަތަރު ފުއް، ދެން ޖެހުނު ގޮޅިއަށް އަށް ފުއް، މި (ކޮންމެ އަދަދެއްވެސް ދެގުނަވާ) ތަރުތީބުން ރާޒުވާ ފިލާގަނޑުގެ ފަސްދޮޅަސް ހަތަރު ގޮޅިއަށް ވާވަރަށް ހަނޑުލެވެ.

މި އިނާމުގެ ކުޑަކަމާއި މެދު ރަސްގެފާނު ވެސް ހިސާބަކަށް ހައިރާންފުޅުވެފައި، މުނާޒަރާ ފެށުމަށް އަމުރު ނެރުއްވައިފިއެވެ. ކޮންމެ އަކަސް މާ ދިގުލައިގެން ދާގޮތް ނުވެ، ދަރުބާރަށް އަލަށް އައި ކަލޭގެ ބުއްދީން ނެރުނު އަޖައިބުވާ ފަދަ ހަމަތަކާއި، ދުލުގެ ކުޅަދާނަކަމުގައި ހަކީމު ރަނގަޅަށް ބެދި އަމާންދީފިއެވެ.

ދެން އޭނާއަށް ހައްގުވީ އިނާމު ތައްޔާރުކުރުމަށް ރަސްގެފާނު އަމުރުފުޅު ނެރުއްވައިފިއެވެ. އޭނާ ބުނި އުސޫލުން ރާޒުވާގޮނޑީގެ ހުރިހާ ގޮޅިއަކަށް ހަނޑޫ ހަމަކުރިއިރު ހަނޑޫފުކުގެ އަދަދު 18,446,744,073,709,551,615 އަރައެވެ. އެއްހާސް ފުކުގެ ބަރުދަނަކީ 25 ގްރާމް ކަމަށް ވާއިރު އޭނާއަށް މުޅިއެކު 460 ބިލިއަން ޓަނުގެ ހަނޑޫ އެބަ ދޭންޖެހެއެވެ. މި މިންވަރަކީ މުޅި ފާރިސްކަރައިން ވެސް ފަސޭހައިން ހޯދޭނޭ މިންވަރެއް ކަމުގައި ނުވާތީ، އެކި ފަހަރުމަތީން ދަރަނިފުޅު އަދާކުރެއްވުމަށް ރަސްގެފާނު ނިންމެވިއެވެ.

ކޮމްޕިއުޓަރުގެ މެމަރީ ވެސް ޑަބަލް ވަނީ މިގޮތަށެވެ. އިތުރުވަނީވެސް 2 ގުނަ އިންނެވެ. އެހެންކަމުން 64 ބިޓްގެ ޕްރޮސެސަރަކަށް އެހާ ބޮޑު އަދަދުގެ ޑޭޓާ ކޮންޓްރޯލް ކުރެވެއެވެ. މި އަޖައިބު ކުރުވަނިވި މެޝިނަށް 1 އާއި 0 މި ދެ އަދަދު އެކަނި އެނގެނީ ކީއްވެކަން ބަލަން ތާރީޚަށް ޖެހިލަމާ ހެއްޔެވެ.

އެއްޒަމާނެއްގައި އުޅުނު ތަހުޒީބު ނުވާ އިންސާނުންގެ ތެރެއިން މީހަކުދެ އަތުގެ އިނގިލިތައް ބޭނުން ކޮށްގެން ގުނާ ހިސާބު ހެދުމަށް ޚިޔާލު ކުރިއެވެ. އަދި މިގޮތަކީ ފަސޭހަ ގޮތަކަށްވެ އެދުވަސްވަރު އިންސާނުންނަށް ބޭނުންވި އެކި އެކި ހިސާބުތައް ހެދުމަށް އިނގިލި ބޭނުން ކޮށް އުޅުނެވެ.

އިންސާނުން ހަދާ ހިސާބު ބިނާވެފައިވަނީވެސް ދިހަ އަކަށެވެ. ލިބިފައިވަނީ ދިހަ އަކުރެވެ. އެއީ ސުމަކުން ނުވަ އަކާއި ހަމަ އަށެވެ. މިސާލަކަށް 456 އެއީ(1*6+10*5+10*10*4). ޖުމްލަ ހަތަރު ސަތޭކަ ފަންސާސް ހައެކެވެ.

މިއާ ޚިލާފަށް ބޯވަ އަކަށް ލިބިފައިވަނީ އަށް ފައެވެ. ހިސާބު ހެދުމަށް ލިބިފައިވަނީވެސް އަށް އަކުރެވެ. އެއީ ސުމަކުން ހަތަކާއި ހަމަ އަށެވެ. އަހަރެމެން ލިޔެ މިއުޅޭ 85، ބޯވަ އަށް ލިޔެވޭނީ 125 ގެ ގޮތުގައެވެ. (1*5+8*2+8*8*1) އެއީ ޖުމްލަ 85 އެކެވެ. މިހިސާބަކީ ވެސް އަތުގެ އިނގިލި ތަކުން ގުނާއުޅޭ ގުނުމާއި އަޅާ ބަލާއިރު ހަމަހަމަ ސައްހަ ނަތީޖާއެއް ނެރެވޭނެ އުސޫލެކެވެ. ނަމަވެސް ތަފާތަކީ މިވައްތަރު ނަންބަރު ސިސްޓަމްގެ ބޭސް އަކީ ދިހަ އެއްގެ ބަދަލުގައި އަށެއް ކަމުގައި ވުމެވެ. މިއީ އަތުގައި ދިހަ އިނގިލިވާ އިންސާނުންނަށް އެހާ ފަސޭހަ ގޮތެއް ނޫނެވެ.

ތަރިތަކާއިބެހޭ ޢިލްމުވެރިންނާއި ވިޔަފާރިވެރިން، އަދި ބޮޑެތި ހިސާބުތައް ހެދުން މުހިންމުވެފައިވާ މަތީ ފަންތީގެ މީހުން އެފަދަ ފޫހި، ސިކުނޑި އަށް ބުރަކަން އަންނަ މަސައްކަތްތަކުގައި ބޯގާނާ ވަގުތުތަކެއް ނަގާލުމުގެ ބަދަލުގައި އަޅު އަންހެނުން ލައްވާ އެކަންތައް ޒަމާނެއްގައި ކުރުވިއެވެ. މިމީހުނަށް ކޮމްޕިއުޓަރޭ ކިޔާ އުޅެއެވެ. ނަމަވެސް އެއީ އިންސާނުން ކަމުގައި ވީތީވެ ގިނަ އިރު ހިސާބު ހަދަންޖެހުމުން ފޫހިވެ، ހަދާ ހިސާބުތަކުގައި ކުށް ގިނަވެ، ވާނުވާ ނޭނގޭ ހިސާބަށް މަސައްކަތް ބޮޑުވެ، ދިގުލައިގެންދާންފެށިއެވެ.

މިކަމަށް ހައްލެއް ހޯދުމަށްޓަކައި ވިސްނޭ އަދި އެއްޗެހި ހަނދާނުގައި ބެހެއްޓޭފަދަ މެޝިނެއް އުފެއްދުމުގެ ހުވަފެން އިންސާނުން އައީ އޭރުއްސުރެ ދެކެމުންނެވެ.

އެހެންކަމުން ވަރަށް އެވޭލާ ދެ އުސޫލެއްގެ ނަކަލެއް އޭރުގެ ތަންދޮރު ދަންނަ މީހުން ބޭނުން ކުރަން ވިސްނިއެވެ. އެއީ ބޭސް 2 ނަންބަރު ސިސްޓަމެވެ. މިއީ އިންސާނުންނަށް އާ ގޮތެއް ނޫނެވެ. އޮސްޓްރޭލިއާގެ އެންމެ ކުރީގެ މީހުން ގުނާ އުޅުނީ ދެ ނަންބަރު ބޭނުން ކޮށްގެންނެވެ. ދެވަނަ އުސޫލަކީ އެފްރިކާ މީހުން ބާރު އަދި މަޑު ޕިޗް ތަކެއްގައި، ވަކި ތަރުތީބަކުން ބެރުޖަހައިގެން ސިއްރު މުވާސަލާތުތައް ކޮށްއުޅުމަށް ބޭނުންކުރި ހަމައެވެ.

ނަމަވެސް ކޮމްޕިއުޓަރަށް އެއްވެސް ނަންބަރެއްގެ އިތުރުން އަޑެއްވެސް ދެނެއެއް ނުގަނެވޭނެއެވެ. އެހެން ކަމުން ކޮމްޕިއުޓަރު ލައްވާ މަސައްކަތް ކުރުވުމަށްޓަކައި އޮސްޓްރޭލިއާ މީހުން ފަދައިން ދެ ނަންބަރު ނުވަތަ އެފްރިކާ މީހުންހެން ދެ ވައްތަރުގެ އަޑުގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ދެ ހާލަތް ބޭނުން ކުރަން ފެށުނެވެ. އެއީ ކަރަންޓް ހުރުމާއި ނުހުރެމެވެ. ނުވަތަ އޮން، އޮފް، މި ދެ ހާލަތެވެ. މިއަށް 1 އަކާއި ސުމެއް ކިޔާ އުޅެއެވެ. އެކަކީ ކަރަންޓް ދަތުރު ކުރުމެވެ. ސުމަކީ ކަރަންޓް ދަތުރު ނުކުރުމެވެ. އެހެންގޮތަކަށް ބުނާނަމަ ކޮމްޕިއުޓަރަށް ގުނަން ލިބިފައިވަނީ ދެ އިނގިއްޔެވެ. ބިޓް އެއީ އަތެއް ކަމުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ.

މިސާލަކަށް އަހަރެމެން ބޭނުން ކުރާ ނަމްބަރު 13، ކޮންޕިއަޓަރު ދެނެގަންނާނީ 1101 ގެ ގޮތުގައެވެ. (1*1+2*0+2*2*1+ 2*2*2*1) އެއީ ޖުމްލަ 13 އެވެ. މިއިން ކޮންމެ އެކަކީ، އޮން ކޮށްފައިވާ ސްވިޗެއް ކަމުގައި ބަލާށެވެ. އަދި ކޮންމެ ސުމަކީ އޮފް ކޮށްފައިވާ ސްވިޗެކެވެ. މިހެންކަމުން ނަންބަރު 13 ޖެހުމަށްޓަކައި ކޮމްޕިއުޓަރަށް ހަތަރު ސްވިޗް އެބަ ބޭނުންވެއެވެ. މި ސްވިޗްތައް އެކި އެކި ތަރުތީބުން، އޮން އޮފް ކޮށްގެން އެކި އެކި ނަތީޖާ ނެރެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެންމެ ހަތަރު ސްވިޗަކީ ހިސާބު ހެދުމަށް ވަރަށް ކުޑަ ކުޑަ ލިމިޓެކެވެ. ނެރެވޭ ނަތީޖާތައް މާ މަދެވެ.އަދި ކޮމްޕިއުޓަރަކާއި ބަލާނަމަ އެއްވެސް އެއްޗަކަށް ނުވެއެވެ.

ނަމަވެސް، މި މޮޅު އުފެއްދުންތެރި އީޖާދު ވެގެން ދިޔައީ ޑިޖިޓަލް އިންގިލާބެއްގެ ފެށުމަކަށެވެ. އަދި ކަރަންޓުން ބޭނުން ކުރާ ހުރިހާ އެއްޗެއް “ވާހަކަ” ދައްކާ ރަސްމީ ބަހަށެވެ. އޮން، އޮފް ބަހެވެ. ނުވަތަ 1، 0 ގެ ބަހެވެ.

ކުރިން މިބުނި ދެ ހާލަތް އެކި އެކި ތަރުތީބު ތަކުގައި ބޭނުންކޮށްގެން ކޮންޕިއުޓަރު އޭގެ ހުރިހާ މަސައްކަތެއް ކުރެއެވެ. މިކަމަށް ޓަކައި ކޮންޕިއުޓަރުގެ ޕްރޮސެސަރުގައި ވަނީ އެންމެ ދެތިން ސްވިޗެއްވެސް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އެތައް ޓްރިލިއަން ސްވިޗެކެވެ. ނުވަތަ ޓްރާންސިސްޓަރު ތަކެކެކެވެ. ކޮމްޓިއަރަށް ޖައްސާ ކޮންމެ މަސައްކަތަކާއި، ނުވަތަ ކޮށްލާ ކޮންމެ ކްލިކް އަކާއި ނުވަތަ ފިތާލާ ކޮންމެ ފިތަކާއި އެކީ މި އޮން އޮފް ސްވިޗް ތަކުގެ ތަރުތީބު އަމިއްލަ އަށް ބަދަލު ކުރެއެވެ. އަދި އެހެނިހެން ޑިވައިސްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ރެމް، ޕްރިންޓަރ، މައުސް، ކީބޯޑް، މޮނިޓަރު ފަދަ އެއްޗެއްސަށް އަމުރުކޮށް މަސައްކަތް ކުރުވައެވެ.

އެތައްހާސް ބައެއްގެ ކުރިމަތީ ގައި މުޅި ރާއްޖެއަށް އެމަންޒަރު ޓީވީ މެދުވެރިކޮށް ލައިވް ކުރަމުންދަނިކޮށް، ތިމަންނައަކީ މުސްލިމެއް ނޫންކަމަށް ދިވެއްސަކު ބުނި ބުނުމުން ހިތުގައި ތަފާތު ސުވާލުތަކެއް އުފެދިގެން ދިޔައެވެ. ޝަރުޢީ ގޮތުންނާއި ޤާނޫނީ ގޮތުން ދެން ވާނީ ކިހިނެތްކަމާ މެދު ސުވާލު އުފެދުނެވެ. އަދިވެސް މިއީ ހަމަ 100 ޕަސެންޓް މުސްލިމް ގައުމެކޭ ކިޔޭނެ ގައުމެއްކަމާމެދު ސުވާލު އުފެދިގެންދިޔައެވެ.

ދިވެހި ޖުމުހޫރިއްޔާގެ ގާނޫނު އަސާސީގައި ވަރަށް ސާފުކޮށް ބުނެފައި ވަނީ ދިވެހި ރައްޔިތަކަށް ވެވޭނީ މުސްލިމަކަށް ވެހުރެކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން ދިވެހި ކޮންމެ ރައްޔިތަކީ މުސްލިމެކެވެ. އަދި ހަމަ އެގާނޫނު އަސާސީގައި ދިވެހި ރައްޔިތެއް ކަމުގެ ހައްގު އެއްވެސް ދިވެއްސެއްގެ ކިބައިން ނިގުޅައި ނުގަނެވޭނެކަމަށް ބަޔާން ކޮށްފައި އޮވެއެވެ. ގާނޫނު އަސާސީ ތަރުޖަމާ ކުރުމަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސްޕްރީމް ކޯޓަށް ލިބިގެންވާ ބާރެއް ކަމަށް ވީ ހިނދު މިކަމުގައި ގޮތެއް ނިންމުމަކީ މުހިއްމު ކަމެއްކަމަށް ދެކެމެވެ.

ގާނޫނު އަސާސީގައި ބުނާ ފަދައިން ދިވެހި ރައްޔިތެއްގެ ޝަރުތު ފުރިހަމަ ވަނީ މުސްލިމެއް ކަމުގައި ވާނަމެއެވެ. ތިމަންނައަކީ ކާފަރެއް ކަމަށް އާއްމު ކޮށް އިއުލާން ކުރުމުން އޭނާގެ ކިބައިން ދިވެހި ރައްޔިތެއް ކަމުގެ ހައްގު ނިގުޅައިގަތުމަށް ކިތައްމެ ބޭނުންވިޔަސް އެކަން ކުރުމަށް އދ ގެ ގަރާރުތައް ތަނެއް ނުދެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖެ އަކީ މިހާރު އދ ގެ އިންސާނީ ހައްޤުތަކާބެހޭ މަޖިލީހުގެ މެމްބަރު ގައުމަކަށް ވެފައި ދިވެހިރާއްޖެ ބައިވެރި ވެފައިވާ އދ ގެ ގަރާރު “ކޮންވެންޝަން އޮން ރިޑަކްޝަން އޮފް ސްޓޭޓްލެސްނެސް” ގެ ދަށުން މިފަދަ ކަމެއް ކުރުމަށް ދަތިތަކެއް ދިވެހި ސަރުކާރަށް ކުރިމަތިވާނެކަން ކަށަވަރެވެ. ހަމައެކަނި އޮތް ފުރުޞަތަކީ އެހެން ގައުމަކުން އޭނާ (ނާޒިމް) އަށް ރަށްވެހިކަން (ސިޓިޒަންޝިޕް) ދިނުމެވެ.

ދިވެއްސަކު ތިމަންނައަކީ މުސްލިމެއް ނޫނޭ ބުނެފިއެވެ. އެންމެންގެ ކުރިމަތީގައެވެ. އަދިވެސް މިގައުމަކީ 100 ޕަސެންޓް މުސްލިމް ގައުމެއް ހެއްޔެވެ؟ އެއްވެސް ޝައްކެތް ނެތް ގޮތުގައި ދިވެއްސަކު އަދި ތިމަންނައަކީ މުސްލިމެއްނޫންކަމަށް ބުނިކަމުގައި ވިޔަސް އެކަން އޮންނާނީ ހަމަ އެގޮތުގައެވެ. ސަބަބަކީ ދިވެހި ޖުމުހޫރިއްޔާގެ ގާނޫނު އަސާސީން ދިވެހި ރައްޔިތެއްކަމުގައި ބަލަނީ އެމީހަކީ އިސްލާމެއް ކަމުގައި ވާނަމައެވެ. އެހެން ވުމުން އެގާނޫނު އަސާސީ އެގޮތުގައި އޮތްހާ ހިނދަކު މިގައުމުވާނީ 100 ޕަސެންޓް މުސްލިމު ގައުމަކަށެވެ.

ހުކުރު ދުވަހުގެ ރޭ ހިނގާ މިދިޔަ ހާދިސާ އިން އިތުރު ފިލާވަޅުތަކެއް ލިބިގަންނަން ޖެހެއެވެ. ދިވެހި ރާއްޖޭގައި މީގެ ކުރިންވެސް މިފަދަ ތަފާތު ކަންކަން ހިނގާފައިވިޔަސް މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންގެ ގައުމުގެ ކަންކަން ގޮސްފައި މިއޮތް ހިސާބު އެނގިގެން ހިނގައްޖެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި އިސްލާމްދީނާ ދުރަށް ދަތުރުކުރަމުންދާ އެތައް ބަޔަކު އުޅެމުން އެބަދެއެވެ. އަދި ދީނަށް ވަނުމުގެ ނަމުގައި ހައްދު ފަހަނައަޅައިގެންދާ އެތައް ބަޔަކުވެސް އެބައުޅެއެވެ. ސްކޫލް ތަކުގައި ހާއްސަކޮށް ސީއެޗްއެސްސީގައި އެއްވެސް ދީނެއް ގަބޫލު ނުކުރާ ކުދިންތަކެއް އުޅެމުންދާ ކަމަށް ވެއެވެ. ފޭސްބުކް ފަދަ ވެބްސައިޓުތަކުގައި ވެސް އެތަށް ދިވެހިންނެށް ކުފުރު ވެފައިވެއެވެ. އަމިއްލަ ބުލޮގް ހިންގާ ބުލޮގަރުން ވެސް ހިޔާލު ފާޅު ކުރުމުގެ މިނިވަންކަމޭ ބުނެ ފާޅުގައި ދީނާ ދެކޮޅު ޝުއޫރުތައް ފާޅު ކުރަމުންދެއެވެ. މިކަންކަން ބަލައި ފިޔަވަޅު އަޅަން ތިބީ ކޮންބައެއް ބާވައެވެ. މާތް ﷲ މިދިވެހި ގައުމު އިސްލާމީ ގައުމެއްގެ ގޮތުގައި ލަހަށްޓަވައި ދިވެހިން އަބަދުވެސް އިސްލާމުންގެ ގޮތުގައި ތިބުމުގެ ހެޔޮ ތައުފީޤު ދެއްވާށި. އާމީން.