އެއީ މީގެ ތިން ދުވަސް ކުރި އެވެ. ހދ ކުޅުދުއްފުށީގައި ދިރިއުޅެމުންދާ ޝާހިދާ އާއި އޭނާގެ ފަސް އަހަރު ނުފުރޭ ދެ ކުދިން ތައްޔާރު ވަމުން ދިޔައީ މޫދަށް ދާށެވެ. ގެއިން ނުކުމެގެން ގޮސް ރަށުގައި އަލަށް ހިއްކާފައި އޮތް ސަރަހައްދުގެ މެދުން ހަދާފައި އޮތް މަގުން ހިނގަން ފެށި އެވެ. ތިން މައިންނަށް ވަކިހިސާބަކަށް ދެވުނުތަނާ މީހަކު ގޮވާލާފައި މޫދަށް ދަނީތޯ އަހާލި އެވެ. ޝާހިދާ އާއެކޭ ބުނުމުން އޭނާ ދެން އެ ބުނި ވާހަކައަކުން ޝާހިދާއަށް މޫދަށް ނޭރި އެނބުރި ގެއާ ދިމާލަށް މިސްރާބު ބަދަލުކުރަން މަޖުބޫރު ކުރުވި އެވެ.

“މަށަކަށް ވާ ލާހިކެއް ނޫން އެދިމާލަށް މޫދަށް ދާކަށް. އެދިމާލުން ކަނޑު ގެރިއެއް ބަޔަކަށް ފެނިގެން އުޅޭކަމެއް ނޭގޭތަ؟ އެހެންވެ މަގޯތި ކުދިންވެސް ދިޔަ ނުދިނީ” އެމީހާ ބުންޏެވެ.

މިއީ މިދުވަސްކޮޅު ކުޅުދުއްފުށީގައި ހަލުވިކަމާއެކު ފެތުރެމުން އަންނަ ވާހަކައެކެވެ. ބައެއް މީހުންނަށް މަޖާ، އަނެއްބައި މީހުންނަށް ބިރުވެރި ވާހަކައެކެވެ.

މި ވާހަކަ އާންމު ވެފައިވަނީ ހުކުރު ދުވަހެއްގައި ކުޅުދުއްފުށީގެ މޫދަށް އެރޭ ސަރަހައްދުން ނެގި ފޮޓޯއެއް ކަމަށް ބުނެ ކުޅުދުއްފުށީގެ ގިނަ ޒުވާނުންގެ މަޤުބޫލުކަން ލިބިފައިވާ ފޭސްބުކް ގުރޫޕް ‘ކޭވައިޖީ’ ގައި ޖެހި ފޮޓޯ އަކާ ގުޅިގެންނެވެ.

މި ފޮޓޯގައި ފެންނަ ކަޅުކުލައިގެ އާދަޔާ ޚިލާފު އެއްޗަކީ ކޯޗެއް ކަމެއް ނޭނގެ އެވެ. ބުނެވޭ ގޮތުގައި ފޮޓޯ ނެގި އިރު މި އެއްޗެއް އެދިމާލުން ފެންނާކަށް ނެތެވެ. ފޮޓޯ ނެގި މީހާއަށްވެސް މިއެއްޗެއް ފެނުނީ ފޮޓޯއިން ކަމަށް ވެ އެވެ.

ކޮންމެޔަކަސް ކޭވައިޖީގައި މި ފޮޓޯ ޖެހުމާއެކު އެ ފޮޓޯއަށް އެތަށް ބައެއްގެ ފާޑު ކިޔުންތައް އަމާޒުވަމުން ދިޔައެވެ. އެއީ ‘އެޑިޓް’ ކޮށްފައިވާ ފޮޓޯއެއް ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ދަނީ ތުހުމަތު ކުރަމުންނެވެ. ބައެއް މީހުން އެއީ ‘އެޑިޓެއް’ ކަމަށް ސާބިތު ކުރުމަށް ހެކި ދައްކަމުން ދާއިރު އަނެއް ބަޔަކު އެކަމަށް ޖޯކު ހަދަހަދައިގެން ކިޔަމުން ގެންދެ އެވެ.

ފޭސްބުކް ގައި އަޕްލޯޑުކޮށްފައިވާ މި ފޮޓޯގެ ހަގީގަތް ހޯދުމަށްޓަކައި އެ ފޮޓޯ ނެގި ކުޅުދުއްފުށީ ސޯސަންވިލާ އަބްދުއްލަތީފު އަށް ގުޅާލުމުން ބުނި ގޮތުގައި އެ ފޮޓޯ އަކީ އެޑިޓް ކޮށްފައިވާ ފޮޓޯއެއް ނޫނެވެ. އެއީ މިއަހަރުގެ ޤައުމީ ދުވަހު ހަވީރުގެ ވަގުތެއްގައި އާއިލާ އާއި އެކު މޫދަށް ގޮސް އުޅެމުން ނެގި ފޮޓޯތަކެއްގެ ތެރެއިން ފޮޓޯއެއް ކަމަށް އަބްދުއްލަތީފް ބުންޏެވެ. އަދި އެފޮޓޯގައި ވާ އާދަޔާ ހިލާފު އެއްޗެއް ފާހަގަ ކުރެވުނީ އެދުވަހުގެ ރޭ އެފޮޓޯތައް ކޮމްޕިއުޓަރަށް އަޅަން އުޅެނިކޮށް ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ.

ފޮޓޯއިން އެ ފެންނަ އެއްޗަކީ ކޯޗެއްކަމެއް އޭނާއަށްވެސް ނޭނގޭ ކަމަށާއި ފޮޓޯ ފެނިގެން އާއިލާ އަށާއި ރައްޓެހިންނަށް ދެއްކީ ކަމަށް އަބްދުއްލަތީފް ބުންޏެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެ ފޮޓޯ ފޭސްބުކަށް ލީ އޭނާ ނޫން ކަމަށް އަބްދުއްލަތީފް ވަނީ ބުނެފައެވެ.

އަބްދުއްލަތީފް ނެގި ފޮޓޯއިން ފެންނަ އެތި އެހެން މީހުންނަށްވެސް ފެނިފައިވާ ކަމަށް ރަށުތެރޭގައި ވާހަކަ ދެކެވެއެވެ. މިއީ ކިހާވަރެއްގެ ހަގީގަތެއް ކަމެއް ނޭނގެ އެވެ.

މޫދުން ފެންނަ ކަމަށް އެބުނާ އެއްޗަކަށް އެކި މީހުން ދެނީ އެކި ނަމެވެ. ބައެއް މީހުން ބުނަނީ އެއީ ފުރޭތައެއް ކަމަށެވެ. އެނެއް ބައި މީހުން ބުނަނީ އެއީ ރަންނަމާރި ކަމަށެވެ. އެއީ ވެލިގަނޑު ފުރޭތަ ކަމަށް ބުނާ މީހުންވެސް މަދެއް ނޫނެވެ.

މޫދުން މިފެންނަ އެއްޗަކަށް ކިޔާނެ ނަމެއް ހޯދުމަށްޓަކައި އެކި މީހުން ގާތުގައި އަހައިގެން ލިބުނު ނަންތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ގުޅޭ ކަމަށް ބެލެވުނީ މެދު އުމުރުގެ ފިރިހެނަކު ބުނި ނަމެކެވެ. އޭނާ ބުނާގޮތުން މިއެއްޗަކީ މީގެ 20 އަހަރު ކުރިންވެސް އެރަށުގެ ފަޅު ތެރެއިން މީހަކަށް ފެނުނު ކަމަށް ބުނާ ‘ކަނޑުގެރި’ ކަމަށެވެ. ކުޑަ ކުއްޖެއްވިޔަސް އޭއްޗަށް ގޯނާއެއް ކޮށްފިނަމަ އެ ކުއްޖާ ބޮޑުވީމަ ވެސް ވަކި ކުރަން އެނގޭނެ ކަމަށް ވެއެވެ. އަދި ބަދަލު ހިފާނެ ކަމަށް ބުނެވެ އެވެ.

މޫދުން ފެންނަ ކަމަށް ބުނާ މި އެއްޗަކީ ‘ވެލިގަނޑު ފުރޭތަ’ ކަމަށް މީހުން ބުނަނީ މީގެ ދުވަސް ކޮޅެއް ކުރިން ވެލިގަނޑާ ބެހޭގޮތުން ރަށުތެރޭގައި ފެތުރުނު ވާހަކައެއްގެ ސަބަބުން ކަމަށް ވެސް ވެދާނެއެވެ.

ކުޅުދުއްފުށީގެ ހިއްކި ސަރަހައްދުގެ ވެލިގަނޑަކީ އެތަން ހިއްކާ ނިމުނީއްސުރެ ވެސް ރައްޔިތުންނަށް ވަރަށް ކަމުދާ ސަރަހައްދެކެވެ. ރަށުގެ ރައްޔިތުން ހަވީރު ފިންޏަށް ހިނގާލަން ދިއުމަށްޓަކައި ވެސް އެތަނަށް ގޮސް އުޅެއެވެ. އެތަން ހިއްކާ ނިމުނު ދުވަސްވަރު ހަވީރު ފިނި ޖެހުނީމަ އެސަރަހައްދަށް ޖަމާވާ މީހުން ވަރަށް ގިނައެވެ. އިރު އޮއްސި އަނދިރި ވާއިރު ވެސް ވެލިގަނޑު މަތި ހުސް ނުވާނެ އެވެ.

އެހެން ނަމަވެސް އޭގެ ދުވަސް ކޮޅެއް ފަހުން އިރު އޮއްސުމަށް ފަހު ވެލިގަނޑުމައްޗަށް ދާ މީހުން ކުއްލިއަކަށް މަދުވިއެވެ. އެއީ ވެލިގަނޑުމަތިން އެއްޗެހި ފެންނަ ކަމަށް ބުނެ ދެކެވުނު ވާހަކައެއްގެ ސަބަބުން ކަމަށް ވެ އެވެ. އެތަނަށް ދާ މީހުންގެ ހެޔަށް ގޮތް ވެގެން ވެއްޓޭ ވާހަކައެވެ. އޭގެ ފަހުން އެތަނަށް ރޭގަނޑު ކަސްރަތަށް ދާ މެދު އުމުރުގެ މީހުންވެސްއެތަނަށް ދާން ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ޖެހިލުންވާން ފެށިއެވެ.

މިކަންތައް ގަބޫލު ނުކުރާ މީހުން ބުނަނީ އެއީ މާގިނައިން މީހުން ވެލިގަނޑަށް ދާތީ މީހުން ބިރުގަންނަވަން ދައްކާ ހަގީގަތެއް ނެތް ވާހަކައެއް ކަމަށެވެ. އެހެން ކަމުން މިފަހަރު މި ދިމާވެގެން އުޅޭ ކަންތައްވެސް ގިނަ މީހުން މާނަ ކުރަނީ ހަމަ އެގޮތަށެވެ. މާގިނައިން އެސަރަހައްދަށް މޫދަށް ދާތީ މީހުން ބިރު ގެންނެވުމަށްޓަކައި ދައްކާ ވާހަކަ އެއް ކަމަށެވެ.

މޫދަށް އެރޭ ސަރަހައްދުން “ކަނޑު ގެރި” އެއް ފެނުނު ވާހަކަ އިވުމުން ބައެއް މީހުން އެސަރަހައްދަށް ގޮސް އެ އެއްޗެއް ފެނޭތޯ ބެލި ކަމަށްވެސް ވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ކުޅުދުއްފުށީ ޕޮލިހުންވެސް ވަނީ އެ ސަރަހައްދުގެ މޫދު އަޑި ބަލާފައި އެވެ. ޕޮލިހުންނަށް އަތުޖެހުނީ މޫދު އަޑީގައި އޮތް ޓަޔަރެކެވެ. އެކަމަކު އެ ފޮޓޯއިން ފެންނަ އެއްޗެއް ޓަޔަރަކާ ވައްތަރެއް ނޫނެވެ.

މި ހަބަރު ފެތުރުމާއެކު ކުޅުދުއްފުށީގެ ބައެއް ރައްޔިތުންނަށް ވަނީ ބިރުވެރި ކަމެއްގެ ތެރޭގައި އެވެ. ހާއްސަކޮށް މެދު އުމުރުގެ އަންހެނުންނާއި ބައެއް ޒުވާން އަންހެން ކުދިން މިހާރު އެސަރަހައްދަށް ދިއުން ވަނީ ހުއްޓާލާފައި އެވެ. އަދި މިހާރު މިމައްސަލައިގައި ފުލުހުން ވެސް ކަންތައްތަކެއް ދަނީ ބަލަމުން ނެވެ. އެގޮތުން އެފޮޓޯ އިތުރަށް ދިރާސާކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފުލުހުން ދަނީ ކުރަމުން ނެވެ.

ތަފާތު ގޮތްގޮތަށް ވާހަކަ ދެކެވެމުން އައި ނަމަވެސް އެ ފޮޓޯ ނެގި މީހާ ބުނަނީ އެއީ އެޑިޓް ކޮށްފައިވާ ފޮޓޯ އެއް ނޫން ކަމަށެވެ. މިކަމުގެ ހަގީގަތަށް ވާސިލުވުމަށް އަދި ދުވަސްކޮޅެއް ނަގާނެ ކަމަށް ބެލެވެ އެވެ.

ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ޒަމާނުއްސުރެ މަސައްކަތްތެރި ރައްޔިތެއް އުޅެމުންދާ ތަނެކެވެ. އަމިއްލަ ބަނޑުފުރާނަ މުއްތި ކުރުމަށްޓަކައި ބުރަ މަސައްކަތް ކުރި ބައެއް އުޅުނު ތަނެކެވެ. އެހެންކަމުން ދިވެހިރާއްޖެއަކީ އޮންނަ ތަނެއްކަން ދުނިޔެއަށް ނޭނގޭ ޒަމާނުގައިވެސް ދިވެހިން ދިރިއުޅުނީ ފުދިގެންނެވެ. އެއީ ކާބަފައިންގެ ޒަމާނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ކާބަފައިންނަކީ މުރާލި ބައެކެވެ. ހީވާގި ބައެކެވެ.

މިހެން މިދަންނަވަން ޖެހެނީ މިހާރުގެ ދިވެހިން ‘ކަންނެތް’ ވީމައެވެ. މިހެން ބުނަނީ އަޅުގަނޑެއް ނޫނެވެ. މިހެން ބުނަނީ ދުވަސްވީ މުސްކުޅިންނެވެ. އެމީހުން އެހެން ބުނަނީ ކީއްވެބާއެވެ.

އެހެން ބުނެވޭނެ ނޫންތޯއެވެ. ނިކަން ބައްލަވާށެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ އުތުރުން އެންމެ އާބާދީ ބޮޑީ ކުޅުދުއްފުށީގައެެވެ. ކުޅުދުއްފުއްޓަކީ މަސައްކަތްތެރި ބައެއް ‘އުޅުނު’ ރަށެއް ކަމަށް ގިނަ މީހުން ބުނެވެ. ހާލު ފޮޅި ނުވަތަ ރޯނު ވެށުމުގެ ވާހަކަ ބުނެފިނަމަ ކޮންމެ ދިވެއްސެއްގެ ދޫމައްޗަށް އަންނާނީ ކުޅުދުއްފުށީގެ ނަމެވެ.

އެކަމަކު މިހާރު ނިކަން ބައްލަވާށެވެ. ކުޅުދުއްފުށީގައި ރޯނު ވެށުމުގެ މަސައްކަތުގައި އުޅޭތަން ފެންނަނީ މެދު އުމުރުގެ މީހުންނެވެ. ނުވަތަ އެއަށްވުރެވެސް ދުވަސްވީ މުސްކުޅިންނެވެ.

ކުޅުދުއްފުށީގައި ވަރަށް ކުރިންސުރެ ފެށިގެން ރާ އެރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަމުން އަންނަ އިބްރާހިމް ހަސަން ބުނީ މިހާރުގެ ޅަ ޒުވާނުންނަށް ބުރަ މަސައްކަތުން ލާރި ހޯދަން ‘ނުކެރެނީ’ ކަމަށެވެ. ދަސްކުރަންވެސް ނޫޅެނީ ކަމަށަވެ. އެކަމަކު ރާ އެރުމަކީވެސް ފައިދާ ބޮޑު މަސައްކަތެއް ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ.

އިބްރާހީމް ހަސަން އާއި އެކު އެމަސައްކަތުގައި ބައިވެރިވަނީ އޭނާގެ އަންހެނުން މަރިޔަމް އާދަމް އެވެ. ހެނދުނާއި ހަވީރު އިބްރާހިމް ބާލައިގެން ގެންނަ ރާ ކައްކައިގެން ހަކުރަށް ހަދަނީ މަރިޔަމް އާދަމްއެވެ. ހެނދުނުއްސުރެ ހަވީރު ވަންދެން ރާކެއްކުމުގައި އަވަދިނެތި އުޅެން ޖެހުނު ކަމުގައި ވިޔަސް އެ ދެމަފިރިން ހަދާ ކަރު ހަކުރާއި ދިޔާ ހަކުރު ރަނގަޅު އަގުގައި ވިކޭކަމަށް މަރިޔަމް ބުންޏެވެ.

ފައިދާ ބޮޑު މަސައްކަތަކަށް ވާއިރުވެސް މިހާރު މީހުން އެ މަސައްކަތް ނުކުރަނީ ކީއްވެތޯ އަހާލުމުން މަރިޔަމް ވެސް ދިނީ ހަމަ އެއް ޖަވާބެކެވެ.

“ގިނަ ވަގުތު ހޭދަވާ ކަމެއް ވީމަ މީހުންނަށް ނުކެރެނީ ކުރަން.”

“ކޮންމެ ކުއްޖަކުވެސް ބޭނުންވަނީ ސްކޫލު ނިމުނީމަ މޭޒުކައިރީގަ އިނދެވޭ ކަހަލަ ވަޒީފާ ތަކަށް ދާން.” ރުކު ރާ ކެއްކުމުގެ މަސައްކަތް ކުރަމުން އަންނަ މަރިޔަމް އާދަމް ބުންޏެވެ. “އެކަމަކު ހުރިހާ ކުދިންނަށް އެކަހަލަ ވަޒީފާއެއް ނުލިބޭނެ”

މިހާރުވެސް ވަޒީފާ ނުލިބިފައި ތިބި ޒުވާނުން މަދެއް ނޫނެވެ. ކުރާނެ މަސައްކަތެއް ނެތޭ ކިޔާފަ މައިން ބަފައިންގެ އަތުން ލާރި ހޯދާ ޒުވާނުންވެސް އެބަ ތިއްބެވެ. ‘އަމާކީތީ ފަރަށްދާ’ އުސޫލުން ސްކޫލަށް ގޮސް ‘އީ’ ސެޓަކާއެކީ ސްކޫލުން ވަކިވި ޒުވާނުންވެސް މަދެއް ނޫނެވެ.

ނުކިޔެވުނީތީ ވަޒީފާގަނޑެއް ނުވަތަ ކުރެވޭނެ މަސައްކަތެއް ނެތޭ ކިޔާފަ ދެންވެސް ވީ ތިބެން ހެއްޔެވެ. ނޫނެކެވެ. އެހެން ތިބެވޭކަށް ނެތެވެ. ކުރެވޭނެ ކަންތައް ބައިވަރެވެ. އެކަމަކު ކުރަން ކެރިއްޖެއްޔާއެވެ.

މެދު ނުކެނޑި ރޯނު ވަށަމުން އަންނަތާ 30 ހަކަށް އަހަރު ވެފައިވާ ހައްވަ ބުނީ ރޯނު ވަށާ މީހުން ރަށުގައި ގިނަވަމުން އަންނަ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ބޮނބި ހޯދުމުގައި ދަތިތަކެއް ކުރިމަތިވާ ކަމަށެވެ.

ކުރިއަށްވުރެ ބޮޑު އަގުގައި ރޯނު ވިކޭތީ ހައްވައަށް ފައިދާ ވެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އަގުބޮޑު ނުކުރެވިގެން އުޅެނީ ރޯނުގެ އަގު ކަނޑައަޅަނީ ރޯނު ގަންނަން އަންނަ ބީރައްޓެހިން ކަމަށް ވާތީ ކަމަށް އޭނާ ބުނެއެވެ. ކައިރި ރަށްރަށުން މީހުން އައިސް ކުޅުދުއްފުށީގައި ވަށާ ރޯނު ގަންނަނީ ފަންގި ވިނުމަށްޓަކައެވެ.

ރާއްޖޭގެ އުތުރަށް ފަތުރުވެރިކަން ފެތުރުމަށް މަސައްކަތް ކުރަމުން ދާއިރު، ރޯނާއި ފަންގީގެ ވިޔަފާރި ކުރިއަށް އޮތްތާގައި ރަނގަޅުވަމުން ދާނެ ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ދެކެއެވެ. އެހެން ކަމުން މިއީވެސް ޒުވާނުންނަށް ކުރެވިދާނެ ރަނގަޅު މަސައްކަތެކެވެ.

ދުވަސްވީ މީހުން ކުރަމުން އައި މިފަދަ މަސައްކަތްތައް ކުރިއެރުވޭނީ ޒުވާނުން މިކަމަށް އިސް ނަގައިގެންނެވެ. މުރާލި ވެގެންނެވެ. ކުރަން ‘ކެރިގެން’ ކޮށްފިނަމަ ދާދި އަވަހަށް މިފަދަ މަސައްތަކަތްތައް ކުރި ލައި ހެދިގަނެދާނެއެވެ. ކުޅުދުއްފުށީ ރައްޔިތުންގެ ފުދުންތެރިކަން އިތުރުވާނީވެސް އޭރުންނެވެ.

މިއަދަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ފަޚުރުވެރި ޤައުމީ ދުވަހެވެ. ރާއްޖޭގެ އެކި ސްކޫލުތަކުގައި އިއްޔެ ޤައުމީ ދުވަސް ފާހަގަ ކޮށްފައިވެއެވެ. އެކި އެކި ސަޤާފީ ހެދުންތަކުގައި ދަރިވަރުން ސްކޫލުތަކަށް ދާ މަންޒަރު ފެންނަމުން ދިޔައެވެ. ޕްރީ ސްކޫލުތަކުގެ ކުދިންވެސް ރަތް ލިބާސް ލައިގެން ސްކޫލުތަކަށް ދިޔައިރު އެކުދިންގެ މޫނުމަތިން ފެންނަމުން ދިޔައީ އުފާވެރިކަމުގެ ޝުޢޫރުތަކެވެ.

ސްކޫލު ޔުނީފޯމުގެ ބަދަލުގައި މިފަދަ ސަޤާފީ ހެދުން ލައިގެން ސްކޫލަށް ދެވުމުން ދަރިވަރުންނަށް ލިބިގެން ދިޔައީ އާދަޔާ ޚިލާފު އުފަލެކެވެ. ނަމަވެސް ދެން ވިސްނާލަންވީ ކަމަކީ ސަޤާފީ ހެދުން ލުމުން ޤައުމީ ދުވަސް ފާހަގަކުރެވުނީ ތޯ އެވެ.

ބައެއް މީހުންނަށް މީ ޤައުމީ ދުވަސް ކަން އެނގެނީ ކަލަންޑަރުގައި ރަތް އަކުރުން ފާހަގަކޮށް ސަރުކާރު ބަންދު ދުވަހެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަޖައްސާފައި ވާތީ އެވެ. ނަމަވެސް ޤައުމީ ދުވަސް ފާހަގަ ކުރެވެނީ ކޮން ކަމަކާ ގުޅިގެންތޯ ސުވާލު ކުރުމުން އޭގެ ޖަވާބު އިނގޭނީ މަދު މީހަކަށެވެ.

ޤައުމީ ދުވަހަކީ ކޮން ދުވަހެއްތޯ ސުވާލުކުރުމުން އެކި މީހުން ދެނީ އެކި ޖަވާބެވެ. އެކެއްގެ ޖަވާބަކީ އެއީ “އަންހެން ކުދިން ކާން ފުރޭތަ އެރި ދުވަސް” (ރަންނަމާރި ވާހަކަ) ކަމަށެވެ. އަނެކެއްގެ ޖަވާބަކީ އެއީ މަލާބާރިން އެރި ހާދިސާ ކަމަށެވެ. ކޮންމެއަކަސް ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ރާއްޖޭގެ ތާރީޚާ ގުޅޭ ކޮންމެވެސް އެއް ވާހަކައެއް އިނގޭ ކަމީވެސް ނަސީބެކެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ދުވަހުގެ ގޮތުގައި ފާހަގަ ކުރަނީ ކޮންމެ ޚިޖްރީ އަހަރެއްގެ ރަބީޢުލް އައްވަލް މަހުގެ 1 ވަނަ ދުވަހެވެ. އެއީ 15 އަހަރު ދުވަހުގެ އަޅުވެތި ކަމަށްފަހު ޕޯޗުގީޒުންގެ އަތްދަށުން ރާއްޖެ މިނިވަންވި އުފާވެރި މުނާސަބާއެވެ. ޕޯޗުގީޒުން ރާއްޖެ އަޅުވެތިކޮށްފައި ވަނީ 965 ވަނަ އަހަރު އެވެ. އޭގެ 15 އަހަރު ފަހުން ރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންނަށް މިނިވަންކަން ލިބިފައިވަނީ ހއ އުތީމު ބޮޑުތަކުރުފާނު ޤައުމަށްޓަކައި ކުރެއްވި މަތިވެރި ޖިހާދުގެ ސަބަބުންނެވެ.

ބޮޑުތަކުރުފާނަކީ ރާއްޖެ ދުށް ހިތްވަރުގަދަ ބަތޮލެކެވެ. އެފަދަ ޝަހުޞިއްޔަތުތައް ފަހުގެ ތާރީހުގައި ވެސް މި ދިވެހި ބިމުން ފެނިފައި ވެއެވެ. ޤައުމަށްޓަކައި ހަނގުރާމަކޮށް ޝަހީދުވި ހުސެން އާދަމް އަކީ ކުޅުދުއްފުއްޓަށް ނިސްބަތްވާ ހިތްވަރުގަދަ ބަތޮލެކެވެ. ރަށުގެ ކޮންމެ ރައްޔިތެއްވެސް މިކަން ފާހަގަ ކުރަނީ ފަޚުރުވެރިކަމާ އެކުއެވެ.

ޤައުމަށްޓަކައި މިފަދަ މަތިވެރި ޤުރުބަނީއެއް ވާން ކެރޭނެ ކިތައް މީހުން ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ވޭބާއެވެ. ތިމާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ނުވިސްނައި ޤައުމުގެ ހައްޤުގައި އަތުކުރި އޮޅާލާނެ ދިވެއްސެއް މި ބިންމަތީގައި މިހާރު ވޭބާއެވެ. މި ސުވާލު ތިމާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށްވެސް އަމާޒުކޮށްލުން ކީއްތޯއެވެ.

ގައުމީ ދުވަސް ފާހަގަކުރާއިރު ގައުމިއްޔަތު ދިރުވާ ގައުމުގެ ފަހުރު ކަމުގައިވާ އިސްލާމްދީނާއި ދިވެހި ބަސް އަދި ދިވެހިންގެ އެއްބައިވަންތަކަން ދިރުވައި އާލާކުރުމަކީ މުހިއްމު ކަމެކެވެ.

އެޑިޓަރުގެ ނޯޓް: މިއީ މިނޫހުގެ ކިޔުންތެރިއެއް ފާޅުކޮށްފައިވާ ޚިޔާލުތަކެކެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާއެއް އެބަހުއްޓެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ފަނޑިޔާރުގެއަކާއި، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހެއް (ޕާލިމަންޓެއް) އެބަހުއްޓެވެ. އެތަންތަނުގެ މަސައްކަތަކީ ކޮބައިކަން ވަކިވަކިން ޤާނޫނުގައި ބަޔާންކޮށްފައި އެބަހުއްޓެވެ. އެތަނުން އެއްބާރުން އަނެއްބާރުގެ މައްޗަށް ފާރަވެރި ވެވޭނިޒާމެއް ޤާއިމުކޮށްފައި އެބަހުއްޓެވެ. [1] މިހުރިހާ ބާރުތަކަކަށް އެތަންތަނުގެ މަސްޢޫލިއްޔަތުތަކާއި ޒިންމާތައް ފޯރުކޮށްދެނީ ޤާނޫނު އަސާސީއިންނެވެ.

ވެރިކަމަށް ކުރިމަތިލެވެނީ ޤާނޫނުގައި ބުނާ ޝަރުޠު ހަމަވާ، ޝަރުޠާއިމެދު ސުވާލު އުފެދިއްޖެނަމަ ސްޕްރީމް ކޯޓުން އެކަމަށް ގޮތެއް ކަނޑައަޅައިގެންނެވެ. [2] އެކަންވެސް ޤާނޫނު އަސާސީގައި ބުނެފައިވެއެވެ. ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ އިންތިޚާބުވާންޖެހެނީ އެކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޤާނޫނުގައި ވާގޮތުގެމަތިންނެވެ. ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ ކުރާ ހުވައަކީ ޤާނޫނު އަސާސީގެ ޖަދުވަލުގައިވާ ހުވައެވެ. އެހުވާގައިވާ “ޤާނޫނު އަސާސީއާއި ޤާނޫނާއި އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެމަތިން، ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ވާޖިބުތައް އަދާކުރުމަށް މާތްﷲ ގަންދީ ހުވާ” މިޢިބާރާތް ކިޔައި ހުވައި ކުރީ ޓީވީގައި އަޅުގަނޑުމެންގެ ކުރިމަތީގައެވެ. ވެރިކަމަށް ކުރިމަތިލެވެނީވެސް، އިންތިޚާބުވަނީވެސް، އަދި ހުވާކުރެވެނީވެސް ޤާނޫނު އަސާސީއާއި ޤާނޫނުގައި ބުނެފައިވާ ގޮތުގެ މަތިންނެވެ.

ދެން އޮތީ ވެރިކަން ކުރުމެވެ. ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާއަކީ ދައުލަތާއި ސަރުކާރުގެ އެންމެ މަތީވެރިޔާއެވެ.[3] މިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނު ހެދިފައިވަނީ ރިޔާސީ ނިޒާމުގެ ގިނަ ސިފަތަކެއް އެކުލެވޭގޮތަށެވެ. ސަރުކާރު ހިންގާނީ ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާކަމަށް ޤާނޫނު އަސާސީގައި ބުނެފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް ދައުލަތް ހިންގުމުގެ ބާރަކީ ވަކިބާރެއްނޫނެވެ. އެގޮތަށް ބަޔަކުދެކޭނަމަ އެއީ ކުންހީއެކެވެ. މިތިންބާރާއި، މުޅި އެންމެހައި އިތުރުކަންކަމާއެކު ދައުލަތެކޭ ބުނެވިދާނެއެވެ.

ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ލިބިފައިވާ ކަމަށް ބުނާ ވިރާސީ ބާރު

ޢަދުލު އިންޞާފު ޤާއިމްކުރުމުގެއެންމެ މަތީ ފަރާތަކީ ސްޕްރީމް ކޯޓެވެ. އެކޯޓުގެ މައްޗަށް ބަސްބުނާނެ ފަރާތެއް މިޤައުމުގައި ނުހުންނާނެއެވެ. އެއީ ސިފައިންކަމަށް ވިޔަސް ދެރަ ނިކަމެތި ރައްޔިތެއްކަމުގައިވިޔަސްމެއެވެ. އެއީ ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ ކަމަށްވިޔަސް މަޖިލީހުގެ މެންބަރަކަށް ވިޔަސްމެވެ.

ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާއަށް އެއްވެސް ވިރާސީ ބާރެއް ލިބިގެނެއް ނުވެއެވެ. ސަރުކާރު ހިންގުމުގެ ކަންކަން ކުރާނީ ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާއެވެ. ސަރުކާރު ހިންގުމުގެ ނަމުގައި ވަކިބަޔަކަށް ފައިސާގަނޑެއް ނުދެވޭނެއެވެ. ދައުލަތުގެ ފައިސާ ޚަރަދުކުރާނެގޮތް ޤާނޫނުގައި ބުނެފައިވެއެވެ. އެހެންކަމާއެކު، ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ އޭނާގެ މަސްޢޫލިއްޔަތު އަދާކުރާނީ ޤާނޫނު އަސާސީއާއި، ޤާނޫނު ގައި ބުނެފައިވާ ގޮތުގެމަތިންނެވެ.

ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާއަަށް ޤާނޫނުގައި ލިބިދީފައިވާ ބާރުތައް

ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ލިބިގެންވާ ބާރުތައް ޤާނޫނު އަސާސީގެ 115 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އެނޫން އެއްވެސް ބާރެއް ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ލިބިގެނެއް ނުވެއެވެ. 115 ގެ (ހ) އާއި (ނ) (ޓ) އަށް ބައްލަވާށެެވެ. ޤާނޫނަށް ބޯލަބާކަން ކަށަވަރުކުރުމާއި، ޤާނޫނުގެވެރިކަން ކުރިއަރުވައި، އެންމެންގެ ޙައްޤުތަކާއި މިނިވަންކަން ކަށަވަރުކޮަށް، އަދި ސަލާމަތީ ޚިދްމަތްތައް މިޤާނޫނު އަސާސީގެ ދަށުން ތަބާވަންޖެހޭ އުޞޫލުތަކަށް ތަބާވާކަން ކަށަވަރުކުރަންޖެހެއެވެ. ޤާނޫނު އަސާސީއިން ނުލިބޭ ބާރެއް ބޭނުންކުރުމަކީ ޤާނޫނު އަސާސީ އާއި ޚިލާފުވުމެވެ. އެއީ ކުށެކެވެ. އެއީ އަދަބު ކަނޑައަޅާފައިވާކުށެކެވެ.

ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ އަންގަވައިގެން ފަނޑިޔާރަކު ހައްޔަރުކުރެވިދާނެތަ؟

ފަނޑިޔާރުންނަކީވެސް ހައްޔަރުކުރެވިދާނެބައެކެވެ. އެމީހުންނަކީވެސް ކުށްކޮށްފާނެބައެކެވެ. ބައެއްމީހުން ކޮށްފައިވެސް އެބަހުއްޓެވެ. ހައްޔަރުކޮށްގެން ތަޙްޤީޤުކޮށް، އަދަބު ކަނޑައަޅާފައިވެސް އެބަހުއްޓެވެ. އޭގެތެރޭގައި މިސަރުކާރުން އުފެއްދި ރިޔާސީ ކޮމިޝަންގެ ޤާނޫނީ ހައިޞިއްޔަތާމެދު ނިޔާކަނޑައެޅި ފަަނޑިޔާރުވެސް ހިމެނެއެވެ. އެކަމަކު އެފަނޑިޔާރުގެ ޙައްޤުގައި ހަމައެކަކުވެސް ބަސްބުނެނުއުޅެވެ.

ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާއަކީ ފުލުހުންގެ އެންމެ މަތީ ވެރިޔާއެއްނޫނެވެ. އެހެނަމަވެސް ހޯމް މިނިސްޓަރު އައްޔަންކުރަނީ ރައީސްކަމަށްވެފައި، އަދި އިސްމަޤާމުތައް (ފުލުހުންގެ) ފުރަނީ ރައީސް އައްޔަންކުރާ މީހުންކަމަށްވާތީ ރައީސްގެ ބާރު ފުލުސް އޮފީހުގައި ވާނެކަމަށް ބެލެވެއެވެ.

މިމަހުގެ 16 ވަނަ ދުވަހު ފަނޑިޔާރު ހައްޔަރުކުރީ ސިފައިންނެވެ. ގެންދިޔަތަނެއް އާއިލާއަށް އެންގީވެސް އެތައް ގަޑިއިރެއް ފަހުންނެވެ. ޤާނޫނު އަސާސީގައި ބުނެފައިވާ ޙައްޤުތައް (ހައްޔަރުކުރާމީހަކަށް ލިބިދޭންޖެހޭ) އޭނާއަށް ލިބިދީފައެއްނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން އެއީ ހައްޔަރެއްކަމަށް ނުބެލެވެއެވެ. ޣައިރު ޤާނޫނީ ހައްޔަރާއި، ޤާނޫނީ ހައްޔަރުވެއެވެ. އެކަމަކު އެދޭއްޗަށް ނުފެތޭ އެތައް ބަންދުކުރުންތައް ވެސް ހުންނާނެއެވެ. “އެބަޑަކްޝަން” ކިޔަސް އެކަން ކުރިމީހުން އެނގުނީމާ ހައްޔަރުކުރެވެއެވެ. އެހެންވީމާ އެބްޑަކްޝަން ނުކިޔޭނެއެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނު އަސާސީއާއި، ޤާނޫނުތަކާއި، ދިވެހިރާއްޖެ ބައިވެރިވެފައިވާ އިންސާނީ ޙައްޤުތަކާބެހޭ ބައިނަލް އަޤްވާމީ މުޢާހަދާ: އިންސާނީ ޙައްޤުތަކާބެހޭ ޢާލަމީ އިޢުލާނުގައިވާ މާއްދާތަކާއި، އަދި ހަމައެހެންމެ ދުނިޔަވީ އެކި އެކި ޢިލްމުތަކާއި، ހޭޖެހޭ މީހުން ދައްކާ ވާހަކަތަކަށް ބެލިކަމުގައިވިޔަސް އެއްވެސް މީހެއްގެ ޙައްޤުތައް އެގޮތަށް ހިފެހެއްޓުމުގެ ބާރު އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ލިބިގެނެއްނުވެއެވެ.

ފަނޑިޔާރަކު ހައްޔަރުކުރެވޭނީ ދެގޮތަކަށެވެ. އެއީ އެހެންމީހުންވެސް ހައްޔަރުކުރާ ބީދައިންނެވެ. ހަމައެކަނި ހުރި ތަފާތު މިދަންނަވަނީއެވެ. މީހަކު ކުށެއްކުރަނިކޮށް ކުށުގެ ވެށިން ހައްޔަރުކުރެވިދާނެއެވެ. ނުވަތަ ކުށުގެ ވެށިން ނޫންގޮތަކަށް ހެކި ހުރެގެން ކޯޓު އަމުރަކަށް ހައްޔަރުކުރެވިދާނެއެވެ. ތަފާތުވާގޮތަކީ ފަނޑިޔާރެއްނަމަ ކޯޓު އަމުރު ހޯދަންޖެހޭނީ ޖިނާއީ ކޯޓުންނެއްނޫނެވެ. ހޯދަންޖެހޭނީ ހައިކޯޓުން ނުވަަތަ ސުޕްރީމް ކޯޓުންނެވެ. އެއީ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކޮށްފައިވާގޮތެވެ. ފަނޑިޔާރުންގެ ޤާނޫނުގައި ބުނެފައިވާގޮތެވެ. ހައްޔަރުކޮށް ތަޙްޤީޤުކުރުމުގެ ބާރުލިބިގެންވަނީ ފުލުހުންނަށެވެ. ސިފައިންނަކަށް އެބާރު ލިބިދީފައެއް ނުވެއެވެ.

ޤާނޫނު އަސާސީގެ 239 ވަަނަ މާއްދާ ބައްލަވާށެވެ. ސަލާމަތީ ބާރުތައް މަސައްކަތްކުރަންވާނީ އަދި އެތަންތަނުން ހިންގާ ހުރިހާކަމެއް ހިންގަންވާނީ ޤާނޫނު އަސާސީއާއި ގާނޫނާއި އެއްގޮތްވާގޮތުގެމަތިން “ޖަވާބުދާރީ”ވަނިވި ގޮތަކަށެވެ. މިމާއްދާގައިވާގޮތުގެ މަތިން ޢަމަލުކުރާކަން ރައީސުލް ޖުމްހޫރިއްޔާ ކަށަވަރު ކުރަންވާނެކަމަށް ބުނެއެވެ.

ޤާނޫނު އަސާސީ އާއި ޤާނޫނުތަކުގެ މައިގަނޑު ތަރުޖަމާއަކީ ކޮބައިތަ؟

ޤާނޫނު އަސާސީ އާއި ޤާނޫނުތަކުގެ ފުރިހަމަ ތަރުޖަމާއަކީ ޤާނޫނަށްވުރެ ކުރިއަރައި އެކަކަށްވެސް ނުދެވުމެވެ. ސިފައިން ބަޑިގެންގުޅެނީ ޤާނޫނުން އެކަން އެފަރާތްތަކަށް ހުއްދަވީމައެވެ. ހަތިޔާރެއްގެ ގޮތުގައި އެއްވެސް އެއްޗެއް ބޭނުންކުރުން ޢާންމުންނަށް މަނާވަނީ ޤާނޫނުން އެކަން މަނާކުރީމައެވެ. އެހެންކަމުން އަބަދުވެސް މިރުޖޫޢަވަނީ ޤާނޫނަށެވެ.

ޤާނޫނީ އެންމެ އިސް މަބްދަޢަކީ “ރޫލް އޮފް ލޯ” ނުވަތަ “ޤާނޫނުގެ ވެރިކަމެވެ”. ދަންނައެވެ. ޤާނޫނަށްވުރެ މަތީގައި އެއްވެސް މީހަކު ހުރެއްޖެނަމަ އެމީހަކަށް މަނާވާނީ ކޮންކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ ޤާނޫނު ބުނަނީ ވައްކަން ކުރުމަކީ މަނާކަމެއްކަމަށެވެ. އެކަމަކު ވައްކަން ކުރިކަން އެނގި، އަމިއްލަޔަށް އެއްބަސްވިޔަސް އަދަބު ނުދެވޭމީހާ އެހުރީ ޤާނޫނަށްވުރެ ކުރީގައެވެ. އޭނާބުނާގޮތަށް ޤާނޫނު ޖެހޭނީ ބަދަލުވާށެވެ. އޭނަ ވައްކަންކުރިޔަސް އަދަބު ދޭންނުޖެހޭނެކަމަށް ޤަބޫލުކުރާތީ، ޤާނޫނުން އެމީހާއަށް އަދަބު ނުދެވޭނެއެވެ.

ސިފައިންގެ މީހާ ޤާނޫނާއި ޚިލާފުވީމާ ކަނޑައަޅާނެ އަދަބު ބަޔާންކޮށްފައި އެބަވެއެވެ. އަދި ރައީސަކީވެސް ކުށުން ބަރީޢަވެގެން ވާމީހެއްކަމަށް ޤާނޫނު އަސާސީ ބަލައިނުގަނެއެވެ. އެއެންމެންގެ މައްޗަށް ކަނޑައަޅާނެ އަދަބު އެބައޮތެވެ. އެކަމަކު އެކަންވާނީ ޤާނޫނު ވެރިކަން ކުރާނަމެވެ. ނުވަތަ ޤާނޫނު އަސާސީ ވެރިކަން ކުރާނަމައެވެ. ނުވަތަ ޤާނޫނު އަސާސީއާއި ޤާނޫތަކާއެއްގޮތަށް ވެރިކަން ކުރާނަމައެވެ.

ނިންމާލުމުގެކުރިން މިސާލެއް ދަންނަވާނަމެވެ. މިއަދު ތިބާ މިލިޔުން ކިޔަން ހުއްޓައި، ކިޑްނެޕް ކޮށްގެން ގެންދެވިދާނެއެވެ. އަދި ދޫކޮށްލާނީ ވަކި ޢަދަދަކަށް ފައިސާ ދިނުމުންކަމަށް ބުނެވިދާނެއެވެ. ނުވަތަ ވަކި ކަމެއް ކުރުމުން ކަމަށް ބުނެވިދާނެއެވެ. އެހެން އުޅެނިކޮށް ތިބާ އެޖަރީމާ ހިންގިފަރާތްތަކުގެ ކިބައިން މިނިވަން ވެއްޖެއެވެ. ހައްޔަރުކުރިއިރު ތިބާގެ އެއްވެސް ކުށެއް ނެތެވެ. ދޫކޮށްލީ އެއްވެސް ބަދަލެއް ދިނުމަކާ ނުލައެވެ. ތިބާ ބަންދުކުރިމީހުންނަށް އަދަބު ނުދެވޭނަމަ ތިބާއަށް އޮތީ ކޮން ރައްކާތެރިކަމެއް ހެއްޔެވެ؟ ތިބާ އެގޮތަށް ގެންދެވޭނަމަ ޤާނޫނު އަސާސީގައި ބުނެފައިވާ ޙައްޤުތައް ލިބޭނެކަމަށް ބުނެފައިވާ ބުނުން އެއީ ޢަމަލުކުރެވޭ ބުނުމަކަށްވާނެ ހެއްޔެވެ. އެގޮތަށް ބަަންދުކުރުމުން އަދަބު ނުލިބި، ހައްޔަރު ނުވެ، ދަޢުވާއެއްވެސް ނުކުރެވި ތިބުމަކީ ޑިމޮކްރަސީ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ހެއްޔެވެ؟ އެއީ ޙައްޤުކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވޭ ހެއްޔެވެ؟

ފަހުބަހަކަށް ބުނެލާނަމެވެ. ބާރަކީ ޙައްޤުބާރެކެވެ. ގޮއްމުށުގެ ބާރަކީ ވާރުތަވާ ބާރެއްނޫނެވެ. އަދި އެއީ އެއިން ބާރެއް އުފަންކުރެވޭނެ ބާރެއްނޫނެވެ. އަދި އެއީ ދެމި އޮންނަ ބާރެއްވެސް ނޫނެވެ. އެބާރު ނެތިދާނެއެވެ. ޙައްޤު ބާރު ބާރުވެރިވާނެއެވެ. އެކަމު އެކަން ފުރިހަމަވާނީ ޙައްޤު ބާރު ވެރިކަން ކޮށްގެންނެވެ. އެއީ ޤާނޫނުގެ ވެރިކަމެވެ. ޤާނޫނުގެ ބާރެވެ.

ކޮންމެ އަހަރެއްގެވެސް ބޮޑު ޗުއްޓީ ނިމި ސްކޫލުތަކުގެ ކިޔެވުން ފެށިގެން ދާއިރު ގިނަ ސްކޫލުތަކަކަށް ބޮޑެތި ދަތިތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހެއެވެ. ޓީޗަރުން ހަމަ ނުވުމާއި ފޮތްތައް ހަމަ ނުވާ ވާހަކަ އަކީ އާ އަހަރުގެ ކިޔެވުން ފެށިގެންދާ އިިރު އިވޭ އާންމު ޝަކުވާތަކެވެ. މީގެ އިތުރުން ސްކޫލުތަކަށް ބަޖެޓް ލިބުން ލަސްވުމަކީ ވެސް ސްކޫލުތަކުން ކުރާ ޝަކުވާއެކެވެ.

ދިރާސީ އާ އަހަރު ފެށި، ހަފްތާއެއް ނިމިގެން ދިޔަ އިރު، ކުޅުދުއްފުށީގެ ޕްރީ ސްކޫލުތަކަށް ބަޖެޓް އަދި ވަނީ ހަވާލު ނުކުރެވި އެވެ. ރަށު ކައުންސިލް މެދުވެރިކޮށް ސަރުކާރުން، ޕްރީ ސްކޫލުތަކަށް ދޭ ބަޖެޓް ލިބުން ލަސްވުމަކީ އެސްކޫލުތަކަށް ދިމާވާނެ ވަަރަށް ބޮޑު ދައްޗަކަށް ވާނެއެވެ.

މިއަހަރު އާ މުޤައްރަރަކަށް ކިޔަވައިދޭން ފާށާފައިވާ، ކުޅުދުއްފުށީ އަމީރު އަމީން ސްކޫލަށް އަދި މިހާތަނަށް ބަޖެޓްގެ އެއްވެސް ފައިސާއެއް ލިބިފައި ނުވާ ކަމަށް އެ ސްކޫލުން ބުނެ އެވެ. އެހެންނަމަވެސް މުވައްޒަފުންގެ މުސާރަ ދޭނެ ކަމުގެ ޔަގީންކަން ކައުންސިލުން ދީފައިވާ ކަމަށް އެ ސްކޫލުގެ ސުޕަވައިޒަރ ޢާއިޝަތު މުހައްމަދު ވިދާޅުވިއެވެ.

ކުޅުދުއްފުށީ އިރުމަތީ އަވަށު ޕްރީ ސްކޫލުން ވެސް ބުނެފައި ވަނީ އެސްކޫލަށް އަދި ބަޖެޓް ނުލިބޭ ކަމަށެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެޑިއުކޭޝަން މިނިސްޓްރީން ކައުންސިލަށް ފައިސާ ލިބިފައިވާ ކަމުގެ މައުލޫމާތު ލިބިފައިވާ ކަމަށް އެސްކޫލުން ބުނެ އެވެ. މީގެ އިތުރުން އެސްކޫލުން މިހާރު ނަގަމުން އަންނަ ފީ ބޮޑު ކުރުމުގެ ވާހަކަވެސް ދެކެވެމުން އަންނަ ކަމަށް އިރުމަތީ އަވަށު ޕްރީ ސްކޫލުގެ ސުޕަވައިޒަރ ޝަމީމާ ހުސައިން ވިދާޅުވި އެވެ. ޝަމީމާ ވިދާޅުވީ، އާންމުކޮށް ބަޖެޓް ލިބެނީ މާރޗް މަހުގެ ތެރޭގައި ކަމަށްވިޔަސް މިމަހުގެ ފަހުކޮޅު ބަޖެޓް ލިބޭނެ ކަމަށް އުންމީދު ކުރާ ކަމަށެވެ.

ކުޅުދުއްފުށީގެ އެންމެ ގިނަ ދުވަސްވީ ޕްރީ ސްކޫލު ކަމުގައިވާ އަމީރު އަމީން ސްކޫލުގައި މިއަހަރު 500 އަށް ވުރެ ގިނަ ކުދިން ކިޔަވަމުން ދާއިރު، ސްކޫލުގައި އިދާރީ މުވައްޒަފުން މަދުވުމަކީ ދިމާވާ އެންމެ ބޮޑު ދަތިކަން ކަމަށް އެ ސްކޫލުން ފާހަގަ ކުރިއެވެ. އެގޮތުން މިދިޔަ އަހަރު އެ ސްކޫލުގައި 3 މުވައްޒަފަކު އިދާރީ ބައިގައި މަސައްކަތް ކުރަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް މިއަހަރު ތިބީ 2 އިދާރީ މުވައްޒަފުން ކަމަށް އެފަރާތުން މައުލޫމާތު ދެއެވެ.

ދިރާސީ އާ އަހަރު ފެށެންވާއިރަށް ސުކޫލުތަކުން ބޮޑެތި ތައްޔާރީ ތަކެއް ވެފައިވާއިރު، ކުޅުދުއްފުށީ ޕްރީ ސްކޫލު ތަކުގައިވެސް މި ތައްޔާރީތައް ވެފައިވެއެވެ. މިގޮތުން ކުޅުދުއްފުށީގެ ހެޔޮއެދޭ ފަރާތްތަކުގެ އެހީގައި އެސްކޫލުގައި އެސެމްބްލީ އޭރިޔާ އެއް ވަނީ ހަދާފައި އެވެ.

200 އަށް ވުރެ ގިނަ ދަރިވަރުން ކިޔަވަމުން އަންނަ އިރުމަތީ އަވަށު ޕްރީ ސްކޫލުގެ މަރާމާތަށާއި ކިޔެވުން ފެށުމަށް ވާންޖެހުނު ތައްޔާރީތަކަށް ހަރަދު ކުރުމަށް ރަށު ކައުންސިލުގެ ފަރާތުން 11000 ރުފިޔާ ދީފައިވާ ކަމަށް އެސްކޫލުން ބުނެއެވެ. އޭގެ އިތުރުން އެސްކޫލުގެ ބެލެނިވެރިން ދެމުން ގެންދާ އެހީތެރިކަން އެސުކޫލުން ފާހަގަ ކުރެއެވެ.

ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލެމުންދިޔުމުގެ ސަބަބުން ތިމާވެށީގެ ރެފިއުޖީންނަށް ދިވެހިން ވާނެތީ، އެހެން ގައުމެއްގައި ދިވެހިން ވަޒަންވެރިކުރުވުމުގެ ޕުލޭނެއް ރައީސް މުހަންމަދު ނަޝީދު ހާމަކުރައްވައިފިއެވެ.

ދިވެހި ސަރުކާރުން ވިސްނަވަމުންގެންދަވަނީ އޮސްޓްރޭލިއާ، ސްރީލަންކާ ނޫނީ އިންޑިޔާގައި ދިވެހިން ވަޒަންވެރިކުރުވުމަށެވެ. ސަރުކާރުން ގަބޫލުކުރާގޮތުގައި ދިވެހިންނަށް އެންމެ ފުރުސަތު ބޮޑީ މި ގައުމުތަކުގައެވެ.

ދިވެހިން ވަޒަންވެރިކުރުވުމަށް، ސްރީލަންކާ އާއި އިންޑިޔާ އެކަށީގެންވަނީ ރާއްޖެ އާއި އެގައުމުތަކާއި ހުރި ދުރުމިން ކުޑަވުމާއި ސަގާފީގޮތުން ހުރި ގާތްކަމުގެ ސަބަބުންކަމަށް ރައީސް ނަޝީދު ވިދާޅުވެއެވެ. އަނެއްކޮޅުން އޮސްޓްރޭލިޔާ އަކީ މުއްސަނދި، ބިން ބޮޑު ގައުމަކަށް ވާތީ އެގައުމުވެސް ދިވެހިންނަށް އެކަށީގެންވާކަމަށް ރައީސް ވިދާޅުވެއެވެ. ނަމަވެސް، ދިވެހިން ވަޒަންވެރިކުރުވުމާއި ގުޅޭގޮތުން ރަސްމީ ސިފައެއްގައި އެއްވެސް ގައުމެއްގެ ސަރުކާރާއި އަދި ވާހަކަ ދައްކާފައި ނުވާކަމަށް ވެއެވެ.

އޮސްޓްރޭލިޔާގެ މަޝްހޫރު ނޫހެއް ކަމަށްވާ ‘ދި އޭޖް’ގައިވާ ޚަބަރެއްގައި ބުނާގޮތުން، އައު ގައުމެއްގައި ދިވެހިން ވަޒަންވެރިކުރުވުމަށް ބިންގަތުމަށް ބޭނުންވާފައިސާ، ‘ސޮވެރިން ވެލްތު ފަންޑް’ އުފައްދައިގެން މިހާރު ސަރުކާރުންވަނީ ހަމަޖައްސާފައެވެ. ބިންގަތުމަށް ސޮވެރިން ވެލްތު ފަންޑެއް އުފައްދަވާ ވާހަކަ ކުރިން ރައީސް ނަޝީދު ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.

އަހަރެމެންނަށް ވަގުތެއްނެތް

ދި އިންޓަގަވަންމެންޓަލް ޕެނަލް އޮން ކުލައިމެޓް ޗޭންޖް އިން ލަފާކުރާގޮތުގައި، އަންނަ ގަރުނުގައި ފަންސާސްނުވަ ސެންޓިމީޓަރަށް ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލޭނެއެވެ. އެހެންކަމަށް ވެއްޖެނަމަ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގިނަ ރަށްތަކެއްގެ އިތުރުން ޕެސިފިކްގައިވާ ކުދި ޖަޒީރާ ގައުމުތައްކަމަށްވާ ކިރިބާސް އާއި ޓުވާލޫ ފަދަ ގައުމުތަކުގައިވެސް ދިރިނޫޅެވޭނެއެވެ. އަހަރަކު ތިން ރަށް ކަނޑު އަޑިއަށް ދާކަމަށާއި މިހާރުވެސް ރަށްގިރުމުގެ ސަބަބުން ސާދަ ވަރަކަށް ރަށުން މީހުން ބާލާފައިވާކަމަށް ރައީސްވަނީ ވިދާޅުވެފައެވެ.

ކަނޑުއަޑީގައި ކެބިނެޓް ބައްދަލުވުމެއް ބާއްވަވައި، އޮފީހާއި ރިޔާސީ ގަނޑުވަރުގެ ފުރާޅުގައި ސޯލާޕެނަލް ހަރުކުރައްވައިގެން ދުނިޔޭގެ ސަމާލުކަން ހޯއްދަވާފައިވާ، ރައީސް ނަޝީދު، “ދި އޭޖް” އަށް ވަރަށް ފަހުން ދެއްވި އިންޓަވިއުއެއްގައި ވިދާޅުވެފައިވަނީ، މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުން ރާއްޖެ ހިމާޔަތްކުރުމަށް ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތުގައި މިހާރުވެސް ވަރަށް ގިނަ ގޮތްގޮތުން ބަލާއިރު ވަގުތުތަކެއްވަނީ ގެއްލިފައިކަމަށާއި، ކާރިސާއަކަށްފަހު ކާރިސާއެއް ކުރިމަތިވާން ފެށުމުން، ފިޔަވަޅުއެޅުމުން އޮންނާނީ މާބޮޑަށް ލަސްވެފައިކަމަށެވެ.

ކާބަން ނިއުޓްރަލް ގައުމަކަށް ރާއްޖެ ހެދުމަށް ސަރުކާރުން ފަށާފައިވާ މަސައްކަތަށް ދުނިޔޭގެ ތައުރީފް ލިބިފައިވާއިރު 2011 ވަނަ އަހަރު ސަރުކާރުންވަނީ ރާއްޖޭގައި ހިމާޔަތްކުރެވިފައިވާ ދިރޭ ތަކެތިގެ ލިސްޓަށް އިތުރު ބާރަ ބާވަތެއް އިތުރުކޮށްފައެވެ.

ބަހާއި ޢަމަލާ ދިމަލެއް ނުވޭ

ބައެއް ފަރާތްތަކުން ބުނަނީ ދިވެހިސަރުކާރުން ‘ގުރީން ކާޑް’ ނުވަތަ ތިމާވެށީގެ ވާހަކަދައްނީ، ތިމާވެއްޓާއިމެދު އެއްވެސް އިހްލާސްތެރިކަމެއް އޮވެގެން ނޫންކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އެއީ ހަމައެކަނި ދުނިޔޭގެ ސަމާލުކަމާއި މަޝްހޫރުކަން ހޯދުމަށާއި އިތުރު ފައިސާ ހޯދުމަށް ދައްކާ ވާހަކައެއް ކަމަށެވެ. މިގޮތަށް ބުނާ ފަރާތްތަކުގެ ނަޒަރުގައި ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތު ރާވާފައިވަނީ ރާއްޖޭގެ ރަށްތަކުގެ ތަބީއީ ރީތިކަން ގެއްލެމުންދާގޮތަށެވެ.

ރާއްޖޭގެ ޓޫރިޒަމްގެ ސްލޯގަން ‘މޯލްޑީވްސް: އޯލްވޭޒް ނެޗުރަލް” ( ދިވެހިރާއްޖެ: އަބަދުވެސް ތަބީއީ ގޮތުގައި) އަށް ބަދަލުކޮށްފައިވީ ކަމަށް ވިޔަސް ވަރަށް ފަހުން، އާޓިފިޝަލް ރިސޯޓްރަށްތަކެއް ފަޅުހިއްކައިގެން މާލެ އަތޮޅުގައި ތަރައްގީކުރުމަށް ގަސްތުކުރާކަން ސަރުކާރުންވަނީ އިއުލާންކޮށްފައެވެ.

ރީތިފަޅުތައް ހިއްކުމުގެ އިތުރުން، 2004 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވި ސުނާމީކާރިސާގައި ބައެއް ރަށްރަށުގެ ހިމާޔަތަކަށްވި، ކުޅިތަކާއި ކަނޑޫފާތައް ހިއްކުމުގެ އިތުރަށް، އެތަންތަނުގެ ވެއްޓަށް ބީރެއްޓެހި ސްޕީޝީޒްތައްވެސް ވަނީ ތަޢާރަފްކޮށްފައެވެ.

މިގޮތުން ނ. ކެނދިކުޅުދޫ ކުޅީގައި ހުއިފިލަނޑާ އާލާކުރުމުގެ ޕްރޮގުރާމެއް ރައީސް ނަޝީދުވަނީ މިދިޔަ އަހަރު ފައްޓަވައިދެއްވާފައެވެ. އަނެއްކޮޅުން ތަބީއީ ޚާއްސަ ސިފައެއް ލިބިފައިވާ ރަށެއް ކަމަށްވާ ގދ. ދިގުލާބައިދޫ ވަނީ، އެކުއާކަލްޗާގެ މަސައްކަތަށް ދޫކުރާގޮތަށް ސަރުކާރުން ހަމަޖައްސަވާފައެވެ.

ރާއްޖެގައި، ކޯމަސްފެންގަނޑެއް ތަރައްގީކުރުމަށް އަމިއްލަ ވިޔަފާރިވެރިއަކު ސަރުކާރަށް ހުށަހެޅުމުން، ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރާ ބައެއް ޖަމިއްޔާތަކުގެ ފާޑުކިޔުން ސަރުކާރަށް މިދިޔަ އަހަރު އަމާޒުވިއެވެ.

ސަރުކާރުން ރާއްޖޭގެ ފަޅުތައް ހިއްކުމަށް އިސްކަންދީފައިވާއިރު، ރާއްޖޭގެ އެންމެ ބޮޑު ކުނިގޮނޑުކަމަށްވާ ‘ތިލަފުށި’، ނުބެލެހެއްޓިގެން، ކުނިބުނި މާކަނޑަށް ބޭރުވެ، ކަނޑު ތަޣައްޔަރުވާ މައްސަލަ މިދިޔަ އަހަރު ވަނީ ހައްދުންނައްޓާފައެވެ.

ސިޔާސީ އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން ބުނާގޮތުގައި، ބޭރުގެ މީޑިއާގައި، ރާއްޖެ އަޑިއަށްދާވާހަކަ ރައީސް ނަޝީދު ތަކުރާރުކޮށް ދައްކަވަމުންގެންދަވަނީ، އެއްވެސް ހިކުމަތްތެރިކަމެއްނެތިއެވެ. ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ރާއްޖޭގެ ޓޫރިޒަމަށާއި، ނަމަށް ދަނީ ކިލަނބުކަން އަންނަމުންނެވެ. މީގެ ނަތީޖާއަކަށްވާނީ ބޭރުގެ އިންވެސްޓަރުން ރާއްޖެއަށް ފުރަގަސްދިނުން ކަމަށް އިދިކޮޅުފަރާތްތަކުން ދަނީ ބުނަމުންނެވެ.

ތިމާވެށީގެ މައްސަލަތައް ދުނިޔޭގެ ސަމާލުކަމަށް ގެނަން ދައްކަވާ ވާހަކަފުޅުތަކުގެ ސަބަބުން ކުރީގެ ރައީސް މައުމޫން ޢަބްދުލް ގައްޔޫމަށާއި ރައީސް މުހަންމަދު ނަޝީދަށްވަނީ ތަފާތު އެވޯޑްތަކާއި މަޝްހޫރުކަން ލިބިލައްވާފައެވެ. ނަމަވެސް، ތިމާވެއްޓަށް ލޯބިކުރާ ބައެއް ފަރާތްތަކުގެ ނަޒަރުގައި މައުމޫނުގެ ސަރުކާރެކޭ އެއްގޮތަށް ނަޝީދުގެ ސަރުކާރުންވެސް ތިމާވެއްޓާއި މެދު އެއްވެސް އިޚްލާސްތެރިކަމެއްނެތެވެ.

ތިމާވެށީގެ މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމަށް ލިބޭ ފައިސާ ދައުރުކުރާގޮތް ބެލުމަށް ދިރާސާކުރުމަށް އަމިއްލަ ޖަމިއްޔާއެއް ކަމަށްވާ ޓްރާންސްޕޭރަންސީ މޯލްޑިވްސްގެ ފަރާތުން މިހާރުވަނީ ނިންމާފައެވެ.

ކޮންމެ އަހަރެއްގައި އެތައް ދަރިވަރުންނެއް ސްކޫލެއް ނިންމާފައި ނުކުންނައިރު އެދަރިވަރުންނަށް ވަޒީފާ ނުލިބުމުގެ މައްސަލައަކީ މިހާރު ދެވަނަ ވިސްނުމަކަށް ދާންޖެހިފައިވާ ބޮޑު މައްސަލައެކެވެ. އޭލެވެލް އިމްތިހާނުން ރަނގަޅު ނަތީޖާ ހޯދި ޒުވާނުން ވަޒީފާއެއް ނެތި ގޭގައި ތިބެން ޖެހޭ މައްސަލައަކީ ހައްލުކުރަން ޖެހިފައިވާ މައްސަލައެކެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ އުތުރުން އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު ރަށް ކަމުގައިވާ ކުޅުދުއްފުށީގައިވެސް ވަރަށް ބޮޑުވެފައިވާ މައްސަލައެކެވެ.

އޯލެވެލް ނިންމުމަށްފަހު ހައެއްކަ މަސްދުވަހު ކޮންމެވެސް ފިހާރައެއްގައި ‘ސޭލްސް’ ގާރލް އަކަށް އުޅެފައި ބައެއް ކުދިން އޭލެވެލް ހެދުމަށް އަނެއްކާ ސްކޫލަށް ދާން ފަށައެވެ. މީގެ ހަތަރު ވަރަކަށް އަހަރު ކުރިން އޭލެވެލްއަށް ވަދެވޭ ވަރަށް ފާސްވި ނަމަވެސް ސްކޫލުދެކެ ވާ ފޫއްސެއްގެ ސަބަބުން އިތުރަށް ނުކިޔަވާ ވަޒީފާއަށް ދާންފަށާ ކުދިން އުޅެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެއީ ގެއްލުވާލަން ހެޔޮނުވާނޭ ފުރުޞަތެއްކަން މިހާރު އެންމެން ދަނެއެވެ.

ވަޒީފާގެ ވާދަވެރިކަން އިތުރު ވަމުން ދާވަރަކަށް ކިޔެވުމުގައިވެސް ވާދަވެރިކަން ދަނީ އިތުރު ވަމުންނެވެ. މިހާރަކަށް އައިސް ޖަލާލުއްދީން ސްކޫލުގެ ދަރިވަރުން އިމްތިހާނުތަކުގައި ހޯދަމުން ދަނީ ރަން ވަނަތަކެކެވެ. ރާއްޖޭގެ ގަދަ ދިހައެއްގައި ހިމެނިގެންދާ ކުދިންގެ އަދަދު އަހަރެއް އަހަރަކަށް ދަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް ހިތާމައަކީ އެކުދިންނަށް އިތުރަށް ކުރިޔަށް ދިއުމުގެ ފުރުޞަތު މަދުކަމެވެ.

ވޭތުވެ ދިޔަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ރަށުގެ އެކިއެކި މުއައްސަސާ ތަކުން ވަޒީފާގެ ފުރުޞަތު ހުޅުވާލާފައިވަނީ އަތުގެ އިނގިލިތަކުން ގުނާލެވޭހާ މަދު އަދަދަކަށެވެ. އެހެންނަމަވެސް ކޮންމެ އަހަރަކު އެތައް ކުދިންނެއް އޯ ލެވެލް ނިންމުމަށްފަހު ވަޒީފާގެ މައިދާނާ ކުރިމަތިލުމަށް ތައްޔާރުވެއެވެ. އެހެންކަމުން މިގޮތަށް ‘ހާލަކުން ފަހަރަކު’ ހުޅުވާލެވޭ ވަޒީފާގެ ފުރުޞަތުތަކަކީ “އަތުޖައްސަން” މާފަސޭހަ އެއްޗެއްސެއް ނޫނެވެ.

2010 ވަނަ އަހަރު ދިރާގުގެ ކޯލް ސެންޓަރު ކުޅުދުއްފުއްޓަށް ބަދަލު ކުރުމާއި ގުޅިގެން ވަރަށް ގިނަ ކުދިންނަށް ވަޒީފާގެ ފުރުޞަތު ލިބުނެވެ. މިފުރުޞަތުގެ ބޭނުން ހިފައިގެން އެއަހަރު ޖަލަލުއްދީން ސްކޫލުން އޭވެލް ނިންމި ގިނަ ކުދިން ކޯލް ސެންޓަރުގެ ވަޒީފާއަށް ކުރިމަތިލިއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އޭލެވެލް އިން ރާއްޖޭގެ ގަދަ ދިހައެއްގައި ހިމެނުނު ކުދިންވެސް ހިމެނުނެވެ. ނަމަވެސް މިއީ ތައުލީމީ ރޮނގުން ރަންވަނަ ހާސިލްކޮށްްފައި ތިބޭ ކުދިންނަށް އެންމެ އެކަށޭނެ ވަޒީފާއެއް ނޫންކަމުގައި ބައެއް ފަރާތްތަކުން ސިފަ ކުރެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް ހުސް އަތާ ގޭގަ ތިބުމަށްވުރެ އެގޮތްވެސް ރަނގަޅުކަމަށް އޭގެތެރެއިން ބައެއް ކުދިން ބުނެއެވެ.

ރާއްޖޭގެ އުތުރުން އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު އަދި އެންމެ ތަރައްޤީވެފައިވާ ކުޅުދުއްފުށީގައި ހަމަ ވަޒީފާއެއް ނެތީބާވަ އެވެ. ރަށުގެ އެކިއެކި މުއައްސަސާތަކުން އިތުރު ވަޒީފާތައް އުފެއްދުމަށް މަސައްކަތް ނުކުރަނީ ކީއްވެ ބާއެވެ؟

މިކަމާބެހޭގޮތުން ކުރި ސުވާލަކަށް ޖަވާބު ދެއްވަމުން ކުޅުދުއްފުށީގައި ހުންނަ ސަރުކާރު ހިއްސާވާ ކުންފުންޏެއް ކަމުގައިވާ އަޕަރ ނޯތް ހެލްތް ކޯޕަރޭޝަންގެ މެނޭޖިންގ ޑިރެކްޓަރ ބަދުރުއްދީން ހަސަން ވިދާޅުވީ ވިޔަފާރި އުޞޫލުން ހިންގާ އެފަދަ ތަންތަނަށް މުވައްޒަފުން ބޭނުންވާ ވަރަށް ވުރެ އިތުރަށް މުވައްޒަފުން ގިނަކުރެވެން ނޯންނާނެ ވާހަކައެވެ. އަދި އިތުރު ވަޒީފަތައް އުފެއްދެން އޮންނާނީ ތަނަށް އިތުރު ކުރިރުންތަކެއް ގެނެވިގެން ކަމަށެވެ.

“ވޭތުވެ ދިޔަ 10 އަހަރު ކުޅުދުއްފުށީ ރީޖަނަލް ހޮސްޕިޓަލް ހިނގަމުން ދިޔައީ ގާތްގަނޑަކަށް އެއް ލެވެލްއެއްގަ. އެހެންވީމަ އެލެވެލްގަ ހުރެގެން އިތުރު ވަޒީފާތަކެއް އުފެއްދުމަކީ އުނދަގޫ ކަމެއް. އެކަމަކު 2012 ވަނަ އަހަރު ހޮސްޕިޓަލަށް އިތުރު ތަރައްޤީތަކެއް އަންނާނެ. މިބަދަލުތަކާއެކީ ވަޒީފާގެ އިތުރު ފުރުސަތުތައް ހުޅުވޭނެ.”

އޭނާ ވިދާޅުވީ، ޓެކްނިކަލް އަދި ޕްރޮފެޝަނަލް ވަޒީފާގެ ފުރުޞަތުތައް އިތުރުނުވަނީ މިހާރު ތިބި ފެންވަރުގެ ކުދިންނަށް އިތުރު ޖާގަ ނެތީމަ ކަމަށާއި ދެން ބޭނުންވަނީ މިހާރު ތިބި ފެންވަރަށް ވުރެ މަތިން ކިޔަވައިގެން ތިބި ކުދިން ކަމަށެވެ. އެގޮތުން ބިދޭސީ މުވައްޒަފުން (ނަރުހުން) ތިބި ފެންވަރުގެ ނުވަތަ އެ ފެންވަރަށްވުރެ މަތިން ކިޔަވައިގެން އަންނަ ކުދިންނަށް ވަޒީފާގެ ފުރުޞަތު ތަނަވަސް ވާނެކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.

“މިހާރުވެސް ބޭރުގެ މުވައްޒަފުން (ނަރުހުން) ތިބި ފެންވަރުގެ ދިވެހި މުވައްފުން ލިބިއްޖެނަމަ ބޭރު މީހުން ރިޕްލޭސް ކުރެވޭނެ.” ބަދުރުއްދީން ވިދާޅުވިއެވެ.

ދެން އޮތީ މަތީ ތައުލީމުގެ ވާހަކައެވެ. ކޮންމެ އާއިލާއަކީ، ދަރިފުޅު މާލެއަށް ނުވަތަ ރާއްޖެއިން ބޭރަށް ފޮނުވައިގެން ކިޔަވައިދެވޭނެ ފެންވަރުގެ އާއިލާތަކެއް ނޫނެވެ. ކުޅުދުއްފުށީގައި، މޯލްޑިވްސް ނެޝަނަލް ޔުނިވަރސިޓީގެ ކެމްޕަސްއެއް ހުރިނަމަވެސް އެތާނގައި ހިންގާ ގިނަ ކޯސްތަކަކީ ރަނގަޅު ނަތީޖާއެއް ހޯދައިގެން ސްކޫލުން ވަކިވާ ކުއްޖަކަށް މާއެކަށޭނެ ކޯސްތަކެއް ނޫނެވެ. ގައުމީ ޔުނިވަރސިޓީގެ ކުޅުދުއްފުށީ ކެމްޕަހުގައި ހިންގާ ގިނަ ކޯސްތަކަކީ ސެޓްފިކެޓް ފެންވަރުގެ ކޯސްތަކެވެ.

ވަޒީފާ އަށް ޒުވާނުން އަހުލުވެރިކޮށް ވަޒީފާގެ ހުނަރު ދަސްކޮށްދިނުމުގެ މަގުޞަދުގައި ސަރުކާރުން “ހުނަރު” ޕުރޮގްރާމެއް ހުސްވި އަހަރު ފަށާފައި ވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މިދިޔަ އަހަރު ހުނަރު ޕުރޮގްރާމުގެ ދަށުން ކުޅުދުއްފުށީގައި ހިންގި ކޯސްތަކަކީ، އޭލެވެލް އިމްތިހާނުން މަތީ ފާސް ހޯދާކުދިން މާ ގަޔާވާނެ ކޯސްތަކެއް ނޫނެވެ. ހެވީ ވެހިކަލް ދުއްވަން ދަސްކޮށްދޭ ކޯހާއި އިލެކްޓްރިކް ވަޔަރިން ދަސްކޮށްދޭ ކޯސްތަކަކީ، ގްރޭޑް 7 ގެ ފެންވަރުގެ ކުދިންނަށް އަމާޒުކޮށްގެން ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ކޯސްތަކެކެވެ.

ކުޅުދުއްފުށި ފަދަ އާބާދީ ބޮޑު ރަށެއްގައި ޒުވާނުންނަށް ވަޒީފާގެ ފުރުޞަތު ތަނަވަސް ކޮށްދޭނެ ގޮތެއް ހޯދަން ވެއްޖެއެވެ. ވަޒީފާގެ ފުރުޞަތު އިތުރުކުރުމާއެކު މަތީ ތައުލީމުގެ ފުރުޞަތު ފަސޭހައިން ލިބޭނެ ގޮތަކަށް ކަންކަން އިންތިޒާމު ވެގެން ދިއުމަކީވެސް މުހިއްމު ކަމެކެވެ. އެހެން ނޫންނަމަ ކޮންމެ އަހަރަކު އެތަށް ކުދިންނެއް ސްކޫލްތަކުން ނިންމާއިރު އެކުދިން މަގުމަތި ވުމަކީ ގާތުގައި އޮންނާނެ ކަމެކެވެ.

ގުޅޭ ލިޔުން:

- ވަޒީފާގަނޑެއް ދީބަލަ! (02/02/2009)

މީގެ ތިންއަހަރު ކުރިން ގޫގުލް އިން ތައާރަފް ކުރި އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ބްރައުޒަރ ގޫގުލް ކުރޯމް ވަނީ އެކުރު މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ވަރަށް ބޮޑު ކުރިއެރުމެއް ހޯދާފައެވެ. ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ވެސް މަގްބޫލު ބްރައުޒަރ މޮޒިއްލާ ފަޔާފޮކްސް މީގެ މަހެއްހާ ދުވަސް ކުރިން ކުރޯމް އިން ވައްޓާލައި ބްރައުޒަރ މާކެޓްގެ ދެވަނަ އަށް ވަނީ އަރާފައެވެ. މިހާރު ގިނަ ބަޔަކު ކުރަމުންދާ ސުވާލަކީ ބާޒާރުގައި ޒަމާނުއްސުރެ ރަސްކަން ކުރަމުން އަންނަ އިންޓަނެޓް އެކްސްޕްލޯރަރ ކުރޯމްއަށް ވައްޓާލެވިދާނެ ބާއެވެ.

ދުނިޔޭގެ އެންމެ ގިނަބަޔަކު ގެންގުޅޭ އޮޕަރޭޓިން ސިސްޓަމް ކަމަށްވާ މައިކްރޯސޮފްޓްގެ ވިންޑޯޒް އާއެކު އިންޓަނެޓް އެކްސްޕްލޯރަރ ހިމެނިފައި ވުމުން، އެންމެ ގިނަ ބަޔަކު އަދިވެސް ބޭނުން ކުރަމުން ދަނީ އިންޓަނެޓް އެކްސްޕްލޯރަރ އެވެ. އަދި ޒަމާނުއްސުރެ މާކެޓްގައި ފައިހަރުކޮށްފައި އޮތް އިންޓަނެޓް އެކްސްޕްލޯރަރ ވައްޓާލުން ވާނީ ފިނި ބުއިން ތަކުގެ މާކެޓުން ކޮކާކޯލާ ވައްޓާލުން ފަދަ ކަމަކަށެވެ. އެއީ ކިތަންމެ އުނދަގޫ ކަމެއްކަމުގައި ވިޔަސް، ގިނަ ތަޖުރިބާ ކާރުން މިހާރު ބުނަމުން ދަނީ ކްރޯމްއަށް އެކަންވެސް ކުރެވިދާނެ ކަމަށެވެ.

ވެބްސައިޓްތައް ދިރާސާ ކުރާ ކުންފުންޏެއް ކަމުގައިވާ ސްޓެޓް ކައުންޓަރ އިން ނިމުނު ޑިސެމްބަރު މަހުގެ ތަފާސް ހިސާބު ހާމަކުރިއިރު، އިންޓަނެޓް އެކްސްޕްލޯރަރ އަށް ލިބެނީ މާކެޓް ހިއްސާގެ 37 އިންސައްތައެވެ. އޭގެ ފަހަތުން ގޫގުލް ކްރޯމްއަށް ލިބިފައިވަނީ 27 އިންސައްތައެވެ. ފަޔަރފޮކްސް އަށް 25 އިންސަތަ ލިބޭއިރު އެޕަލްގެ ސަފާރީގެ މާކެޓް ހިއްސާއަކީ 6 އިންސައްތައެވެ.

ނަމަވެސް އެކި އެކި ސާރވޭ ކުންފުނިތަކުން އާއްމު ކުރާ ތަފާސް ހިސާބު ތަކަކީ ތަފާތު ހުންނަ އެއްޗެކެވެ. ދާއިރާ ސާރވޭ ކުރާ އެހެން ކުންފުންޏަކުން އާއްމުކުރި ހިސާބު ތަކުގައި އިންޓަނެޓް އެކްސްޕްލޯރަރ އަށް 52 އިންސައްތަ މާކެޓް ހިއްސާ ލިބޭކަމަށް ވެއެވެ. ނަމަވެސް ކޮންމެ ބަޔެއްގެ ތަފާސްހިސާބު ތަކުގައިވެސް އެންމެ ކުރީގައި އަދިވެސް އުޅެނީ އިންޓަނެޓް އެކްސްޕްލޯރަރ އެވެ.

ތަފާސްހިސާބުތައް އިންޓަނެޓް އެކްސްޕްލޯރަރ އާއި އެއްކޮޅަށް ދެއްކިކަމުގައި ވިޔަސް، މަހުން މަހަށް އެމީހުންގެ ހިއްސާ ދަނީ ވެއްޓެމުންނެވެ. ދިރާސާ ކުރާ ފަރާތްތަކުން ބުނަމުންދަނީ އިންޓަނެޓް އެކްސްޕްލޯރަރ އަށް ދެން މާކެޓްގައި ނުހިފެހެއްޓޭނެ ކަމަށާއި ގޫގުލް ކްރޯމް އެއްވަނަ އަށް އަރާނެ ކަމަށެވެ.

ގޫގުލްގެ ކުރިއެރުމުގެ ސިއްރެއް ކަމުގައި ދިރާސާ ކުރާމީހުން ސިފަކުރަނީ އެ ބްރައުޒަރ އަވަސް ވުމެވެ. އެޑްރެސް ބަރގައި ވެސް ގޫގުލްގެ ބާރުގަދަ ސާޗް އިންޖިން ހަރުކޮށްފައި ވުމުން އެބްރުޒަރއަށް ފުރިހަމަކަން ގެނުވައެވެ. ގޫގުލް އިން ވަނީ މީގެ އަހަރެއްހައި ދުވަސް ކުރިން ގޫގުލް ކްރޯމް ވިޔަފާރިތަކަށް ވެސް ހާއްސަކޮށް ބަދަލު ގެނެސްފައެވެ. މީގެ އިތުރުން ފަޔަރ ފޮކްސް އާއި އިންޓަނެޓް އެކްސްޕްލޯރަރއަށް މާކެޓްގައި ކުރިއެރުން ނުލިބެނީ ގޫގުލް އާއި އެއްވަރަށް ކުރިއެރުންތައް ނުގެނެވޭތީ އެވެ.

އިންޓަނެޓް އެކްސްޕްލޯރަރ މިހާ ގިނަދުވަހު ޑޮމިނޭޓް ކުރި އެއްސަބަބު ކަމަށް ގިނަބަޔަކު ބުނަނީ، އެއީ ވިންޑޯޒްއާ އެކީ އިންނަ ބްރައުޒާއަކަށް ވެފައި، އެހެން ބްރައުޒަރ ތަކެއްވެސް ހުންނަކަން ނޭނގޭތީއެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު އައިޓީ ދާއިރާއަށް ގިނަ މީހުން ހޭލުންތެރިވުމާއެކު އެ ތަސައްވުރު ބަދަލުވަމުން ދާކަމަށް ރިޕޯޓްތަށް ބުނެއެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގައި ވެސް ކްރޯމްގެ ބޭނުން ކުރާ މީހުންގެ އަދަދު އަންނަނީ އިތުރު ވަމުންނެވެ. ހާއްސަކޮށް ޒުވާނުންގެ މެދުގައި އިންޓަނެޓް އެކްސްޕްލޯރަރގެ މަގުބޫލުކަން ގެއްލުނުތާ މިހާރު ވަރަށް ދުވަސް ވެއްޖެއެވެ. ގިނަ ބަޔަކު ފަޔަރފޮކްސް ބޭނުން ކުރި ކަމުގައި ވިޔަސް، އެތައް ޒުވާނުންނެއް ދަނީ މިހާރު ކްރޯމް އަށް ބަދަލު ކުރަމުންނެވެ.

-  އައު އަހަރުގެ ފުރަތަމަ ކައިވެނި ވަލީމާއިން ތަފާތު ސަޤާފަތެއްގެ ފެށުން

“އަނބި ގަބޫލުކޮށްފިން!”… އަލަތު ކައިވެނީގެ ގޮށް ޖަހާލަމުން އެ ޒުވާނާ ބުނެލިއެވެ. ވަރަށް ފުރިހަމަ ހަފްލާއެވެ. އާއިލާގެ ހުރިހާ މެމްބަރުން ހާޟިރުވެ ތިއްބެވެ. ހަމްދު އަޅާ، މުބާރަކް ބާދީ ކިޔާ ނިމުމާއި އެކު، ގޭގެ އަންހެންވެރިން އައިސް ޒުވާނާގެ ކުރިމަތީގައި ބެހެއްޓީ އަޅުގަނޑު ދުވަހަކުވެސް ނުދެކޭ ޒާތެއްގެ ބުއިމެއް އަޅާފައިހުރި ބިއްލޫރި ދިގު ދޯރެކެވެ. ކޮންމެއަކަސް އެ ބުއިމަށް ‘ފުރިހަމައަށް’ އިންސާފު ކުރުމަކީ ހަމަ ކޮންމެހެންވެސް އެ ޒުވާނާ ކުރަންޖެހޭ ކަމެކޯލައެވެ. ބިސްމި ކިއުމަށްފަހު، ދޯރުގައި ތުންޖަހާ ވަރަށް ހިތްވަރުން މެދާ ހަމައަށް ބޯލިއެވެ. ނަމަވެސް ދެންހަމަ އެންމެ އެތިފޮދެއްވެސް އެތެރެކޮށް ނުލެވުނު ތާނގަ، ދެފަހަރަކު އޯކަށް ދެމިފައި ދެން ލީ ހޮޑެވެ. ވަށައިގެން ތިބި މީހުންގެ ހުނުމުގެ އަޑުން މުޅި މާހައުލު ގުގުމާލިއެވެ. ދުރުގައި ސައިބޯން އިން ޤާޟީ އާއި، ކޯޓުގެ މުއައްޒަފުންވެސް އެ ކުޅިވަރު ބަލަމުން ދިޔައީ ހެމުންނެވެ.

ދެން ފެނުނީ ނުބޮވުނު ބައި އެ ޒުވާނާގެ ބޮލަށް އޮއްސާލިތަނެވެ. ކުލަ އާއި ކުކުޅު ބިހުން ދެ ޢަރޫޝުން ފެންވަރުވާލި މަންޒަރެވެ. އަދި ދަމާގާޑިއަލެއްގައި ބަހައްޓާފައި ހުރި މަސްކައްކާ ބޮޑު ލޯގަނޑަކަށް އެ ފިރިހެން ސޮރު ލައިގެން ބެރު ޖަހަމުން ރަށުގެ ބޮޑެތި މަގުތަކުގައި ހަމަ ރަނގަޅަށްވެސް “ގަންހިންގުވި” ތަނެވެއެވެ.

އެއީ ދާދި މިދާކަށް ދުވަހު އޮތް ހަމަ އެންމެ ކައިވެންޏެއްގެ ފެށުމެވެ. ކުޅުދުއްފުށީގައި ކުރެވޭ ގިނަ ކައިވެނިތަކަކީ ހަމަ މިފަދަ ކައިވެނިތަކެކެވެ. ކޯޓުގައި ކުރެވޭ ކައިވެންޏެއްކަމުގައި ވީނަމަވެސް، ކޯޓުން ބޭރަށް ނިކުތުމާއި އެކު ފެނިގެންދަނީ ހަމަ މިފަދަ ކުޅިގަނޑެކެވެ. މި މަންޒަރުތައް ފެނުމުން ހީވަނީ ބޮޑު ކުށެއްކޮށްގެން އުޅޭ މީހަކު އެންމެންތެރޭގައި ފަޟީހަތްކުރާ ހެންނެވެ. ހަމަގައިމުންވެސް އަޅުގަނޑަށް ސިފަވަނީ ފިރިހެނަކު ހިލޭ އަންހެނެއް ކައިރިއަށް ވަތްކަން ފަޅާ އެރުމުން އެމީހާ ނެރެ، ކަރުގައި ނާށިފަތި އަޅުވައި، ބޮލަށް ގަރުއަޅައިގެން ޑަބިޔާ ޖަހާފައި މުޅި ރަށަށް އެމީހަކު ބޭޒާރުކުރަމުން ގަންހިންގުވާކަމަށް މާމަ ކިޔައިދޭ ވާހަކައެއްގެ މަންޒަރެކެވެ!

އަދި މިވަރުން ‘ކުޅިވަރު’ ނިމުނީއެއް ނޫނެވެ. ވަލީމާއަށްޓަކައި ހަމަ ކުޑަ ވަގުތުކޮޅަކަށް މެދުކަނޑާލީއެވެ! ވަލީމާގެ ސަޔާއި ކެއުންތަކަށް ފަހު، ދެން އަނެއްކާވެސް ‘ޖަރީމާތައް’ ފެށުނީއެވެ. ފިރިހެން ކުއްޖާގެ ރައްޓެހިންނާއި އާއިލާގެ މީހުން ނުކުމެ، އެސޮރު ދަމާ ރަނބިކޫތާފައި ގެނެސް ބަންނަނީއެވެ. އެހެންނޫނީ ‘ހަވަރު’ ތިބެނީ އެ ސޮރަށް ހިރިނުލެވޭ ވަރަށް ހިފަހައްޓައިގެންނެވެ. ދެން އެޔޮށް ލޯބިން ފަރުވާކޮށްގެން ބަލަހައްޓާ އިސްތަށިގަނޑު އެއްވެސް ‘ރަހުމެއްނެތި’ ކޮށާލައި، މުޅި ބޯ ބާލަނީއެވެ. އެއްބައި ފަހަރަށް ތަލައިގައި ރީނދޫވެސް ވަށަޔޯލައެވެ. އަދި ބޯ ބާލާއިރު ބުމަ އާއި އެކީވެސް ބާލަޔޯލައެވެ. މި މަންޒަރު ބަލަން ގޭގެ އަންހެންވެރިން ކުދި ދަރީންތައް ކިހިލި ޖަހައިލައިގެން ތިބެނީ، ބޮޑު ޢީދުގައި ދަމުހިނގާ މަންޒަރު ބަލަންތިބޭ ވަރަށް ވުރެވެސް ފޯރީގައެވެ. ދެން ބޮލުގައި އިސްތަށިފަޅާ ދިގުވަންދެން އޮންނާނީ އެ ސޮރަށް ނުހަނު ‘ރިވެތި’ ނަންނަމުން ގޮވުމެވެ. އެއް ފަހަރަކު “ތަލަބޮލަށް” ގޮވާފާނެއެވެ. ނޫނީ އިރު ބޮލަށް ލައިގެން އުޅެނީ އޭ ގޮވާފާނެއެވެ.

ބޯބޭލުމުގެ ސަޤާފަތަކީ ކުޅުދުއްފުށީ އުތުރު އަވަށުން ދާދި އިހަކަށް ދުވަހު ފެށިގެން އާންމު ވަމުން އަންނަ ކަމެކެވެ. ރަށުގައި މިކަން މޫލައި ވަކިހިއްޕަމުން ދާއިރު، މީގައި ހެއްވާ ތަންކޮޅަކީ މިކަން ފެށި މީހުންނާ ގުޅޭގޮތުން ދޫދޫމަތިން ދެކެވޭ ވާހަކައެވެ. ކޮންމެއަކަސް މި އާދަ ފެށި ކަލޭގެ ވަރަށް ފޯރިއާއި އެކު އޭނާގެ ތިމާގެ މީހުންނާއި ރައްޓެހި ސޮރުމެން މީހުންނާ އިންނަ ރޭރޭ އެމީހުންގެ ބޯ ބާލަމުން ދުވި ޔޯލައެވެ. އެހެންނަމަވެސް މިކަލޭގެ މީހަކާ އިން ރޭ، އޭނާގެ ބޯބާލަން އެއްކަލަ ރައްޓެހިންތައް ދިމާކޮށްލުމުން، “ތިމަންނަގެ ބޯ ބޭލި މީހަކާ ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުން ކަނޑާނަމޭ” ބުނެ އިންޒާރުކުރުމުން، އެފަދަ ކޫސަނި ކަމަކާ ހެދި ރައްޓެހިކަމާއި ތިމާގެ ކަމުގެ ގުޅުން ކެނޑިދާނެތީ އެކަން ނުކުރީ ކަމަށް ވެއެވެ.

ކައިވެނިކުރާ ފިރިހެން ކުދީންނަށް “އަނިޔާ” ދޭ އުސޫލުން، އަންހެން ކުދީންނަށްވެސް ވަކި ދުލެއްނުކުރެއެވެ. ވަރަށް ކުރިއްސުރެވެސް ގަޔަށް ފެންޖެހުމާއި އަންހެން ކުއްޖާގެ އާއިލާ މީހުންގެ ގޭގޭގެ ފެންވަޅަށް ގަރު އެޅުމަކީ އާއްމު ކަމެކެވެ. ޚުދު އަޅުގަނޑުގެ ދައްތައެއް ކައިވެންޏާއި ގުޅިގެން އަޅުގަނޑުގޭގެ ފެންވަޅަށް ގަރު އަޅާފައިހުރި ހަނދާން އަދިވެސް ހުރެއެވެ. ބަޔަކު ކައިވެންޏެއް ކުރިއޭ ކިޔާފަ މިއީ ދެން ތަންފުކެއް ބޮޑުވަރު ނޫން ހެއްޔެވެ؟

ކައިވެންޏަކީ މުޤައްދަސް ގުޅުމަކުން ދެ މީހަކު ގުޅުވާލަދޭ މާތް ގުޅުމެއް ނޫންހެއްޔެވެ؟ އެއީ ދެމީހެއްގެ ޙަޔާތަށް އަންނަ އެންމެ އުފާވެރި ދުވަސް ނޫން ހެއްޔެވެ؟ އެދުވަހު ކައިވެނިކުރާ ދެމީހަކު ބޭނުންވާނީ، ބޮޑު ސަހަރެއްގެ މަތިވެރި ރަސްގެފާނަކަށާއި ރާނީއަކަށް އެ ސަހަރުގެ ރައްޔިތުން މެހެމާންދާރީ އަދާކޮށް ފަށުވި ބަސްތަކުން މަރުޙަބާގެ ޅެން ފަރިއްސާއި ސަނާކިޔައި، އުފާވެރި ދިގު އުމުރަކާއި، ހެޔޮލަފާ ދަރީން ދެއްވުމަށް އެދި ދުޢާކުރާ ފަދައިން، ދެފަރާތުގެ ޢާއިލާއިންނާއި އެކުވެރި ރަޙުމަތްތެރީންގެ ފަރާތުން، އެ ދެ ޢަރޫޝުންނާމެދުވެސް ކަންތައްކުރުމަށް ނޫން ހެއްޔެވެ؟ މިއީ ސަމާސައަށް ކުޅޭ ކުޅިވަރެއް ނޫން ވިއްޔާއެވެ!

ކޮންމެއަކަސް އެއީ މިދިޔަ އަހަރާއި އޭގެ ކުރިއެވެ. ކުރި އާއި ޚިލާފަށް އައު އަހަރުގެ ފުރަތަމަ ދުވަހު ދަޢުވަތު ލިބުނު ވަލީމާ ފެނުނީ ވަރަށްވެސް ފުރިހަމަކޮށެވެ. ދެ އަރޫޝުން މެހެމާނުންނާއި ބައްދަލުކުރަމުން ދިޔައިރު، ފޮޓޯގްރާފަރަކަށް ހުރި ޖިންސުއްލަތީފަކު ދިޔައީ އެ އެންމެންގެ އިހުސާސްތައް އޭނާގެ ކެމެރާގައި ވަރަށް ކުޅަދާނަކަމާއި އެކު ރައްކާކުރަމުންނެވެ. ލަވަ ރޯލު ޖައްސާފައި ހުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ރަށުގެ ޒުވާނުންކޮޅެއް ޖޯޝާއި ފޯރީގައި ޖަހަމުންދިޔަ ދިވެހިންގެ ސަޤާފީ ބޮޑުބެރުން އެ މާހައުލު ފަޅުފިލުވަމުން ދިޔަދިޔުން އެއީ ކުޅުދުއްފުށްޓަށް މުޅިން އައު ކަމެއް ތަޢާރަފުކުރި ވަލީމާއަކަށް އެ ވަލީމާ ވެގެންދިޔަ ސަބަބެކެވެ. ކުޑަ ތަންކޮޅެއް މަޑުމައިތިރި، އަދި އެރޭ ހުށަހަޅައިދިން ލަވަތަކަށްވުރެވެސް  އެ ހާލަތާގުޅޭ ލަވަތަކެއް އިވިގެން ދިޔަނަމަ، އެ ވަލީމާ މާބޮޑަށްވެސް ފުރިހަމަވެގެން ދިޔައީހެވެ.

ކައިވެނީގެ ހަފްލާތަކުގައި ފެންނަން ބޭނުންވަނީ އެފަދަ ތަހުޒީބީ ކަންކަމެވެ. އައު ކަންކަން ފެށުމުގައިވެސް މަސައްކަތްކުރަންވީ އެންމެންވެސް ޤަބޫލުކުރާ ކަންކަން ގެނެސްގަތުމަށެވެ. ސަޤާފަތުގެ ތެރެއަށް ‘އޮބިއަޅައިގެން’ ވައްދަންވީ ބަޔަކު ކުރާ ނޭދެވޭ ކަންކަމެއްނޫނެވެ. މިހެން ލިޔާއިރުވެސް ދަންނަވާކަށް ނޭނގެއެވެ. އެރޭ ކައިވެނިކުރި ސޮރު މިހާރު ހުންނާނީ ބޯބާލަފަ ކަންނޭނގެ އެވެ!….

އުފާވެރި އާ އަހަރުގެ ހެޔޮއެދުމާ ތަހުނިޔާ ރާއްޖޭގެ އެންމެހާ އަޚުންނާއި އުޚުތުންނަށް އަރިސްކުރަމެވެ. މިފަދަ ކޮންމެ ދުވަހަކީ އަޅުގަނޑުމެން ވަރަށް ކުލަގަދަކޮށް ފާހަގަކުރަމުންދާ ދުވަހެކެވެ. އެކަކު އަނެކަކަށް ތަހުނިޔާ ކިޔާ ހަދިޔާ ބަދަލު ކުރުމަކީ މިހާރަކަށް އައިސް އާންމުކަމެކެވެ.

ދިރިއުޅުމުގައި ކޮންމެ ދުވަހަކީވެސް އާ ކަންތައްތަކާވެސް ކުރިމަތިލާން ޖެހޭ ދުވަހެކެވެ. ހެނދުނު ނިދިން ހޭލާއިރު އެދުވަހު ތިމާ ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނީ ކޮންކަންތައްތަކަކާއި ކަމެއް އެކަކަށްވެސް ނޭގެއެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެހުރިހާ ކަމަކާއި ކުރިމަތިލަމުން އެދުވަސް ވެސް ނިމިދެއެވެ. ދިރިއުޅުމަކީ މިކަހަލަ އެއްޗެކެވެ. ދިރިއުޅުމުގައި އަބަދު ތިމާއާ ކުރިމަތިވަނީ ތިމާ އެންމެ ކުރިމަތިލާން ބޭނުންވާ ކަންތައްތަކެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އުފަލާ ހިތާމަޔާ ކުރިމަތިލަމުން ދިރިއުޅުން ކުރިއަށްދަނީ ތޮށަލި ދުޅަޔަށޭ ކިޔާ އުޞޫލުންނެވެ. ހަމަޔަގީނުން ވެސް ނިމިގެން މިދިޔަ އަހަރުވެސް ކަންތައްތަށް ވެގެން ދިޔައީ މިގޮތަށްކަން ތީގެ ތެރެއިން ކޮންމެ ބޭފުޅަކުވެސް ގަބޫލުފުޅު ކުރައްވާނެއެވެ.

އަނެއްކާވެސް އާ އަހަރެއް ފެށުނީއެވެ. އާދެ! ކޮންމެ އާ އަހަރަކާއެކު އާ އުންމީދުތަކެއްވެސް ކުރެވެމުންދެއެވެ. އާ ޕްލޭން ތަކެއް ކުރެވެމުންދެއެވެ. އަހަރު ފެށޭއިރު އެއަހަރު ތިމާ ހާސިލް ކުރަން ބޭނުންވާ ލަނޑުދަނޑި ކަނޑައަޅަނީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން ކިތައް ބޭފުޅުންތޯއެވެ. އަދި އެލަނޑު ދަނޑި ހާސިލު ކުރަން ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތްތައް ކުރުމަށް ޕްލޭން ކުރަނީ ކިތައް ބޭފުޅުންތޯއެވެ. ހަމަޔަގީނުންވެސް އެއްވެސް އަމާޒެއްނެތި މަސައްކަތްކުރުމާއި ވަކި ކަމެއް ހާސިލު ކުރުމަށް ވަކި ގޮތަކަށް މަސައްކަތްކުރުމާ ހާސްބައި ތަފާތުވާނެއެވެ. މިގޮތަށް މަސައްކަތް ކުރައްވާ ބޭފުޅުންނަށް މިކަން ވަރަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް ގަބޫލްފުޅު ކުރެއްވޭނެއެވެ.

ދިރުއުޅުމުގެ މައިދާނުގައި ކާމިޔާބު މީހަކަށް ވުމަށްޓަކައި ތިމާ ހާސިލް ކުރަން ބޭނުންވާ ލަނޑުދަނޑި ހާސިލް ކުރުމަށް ވަކި ޕްލޭނެއް ހަދާ އެ ޕްލޭނަށް މަސައްކަތް ކުރުމަކީ ވަރަށް ބޭނުންތެރިކަމެކެވެ. ހަމަ އެހެންމެ ތިމާ ހާސިލް ކުރަން ބޭނުންވާ މަންޒިލަށް އެކަނޑައަޅާ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ވާސިލް ނުވެވުނުކަމުގައި ވީ ނަމަވެސް ހިންދޫކޮށްނުލައި ހިތްވަރާއެކު މަސައްކަތް ކުރާ މީހުންނަކީ ހިތްވަރުގަދަ މީހުންނެވެ. އަދި ދިރިއުޅުމުގެ މައިދާނުގައި ދިމާވާ އުފަލާއި ހިތާމަޔާ ކުރިމަތިލަމުން ހިތްވަރާއެކު މަސައްކަތްކޮށް ތިމާ ހާސިލްކުރަން ބޭނުންވާ ލަނޑުދަނޑި ހާސިލްކުރާ މީހުންނަކީ ދިރިއުޅުމުގަ ކާމިޔާބު މީހުންނެވެ.

އާދެ! އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރެއިން ހަމަ ކޮންމެ ބޭފުޅަކީވެސް ދިރިއުޅުމުގެ މައިދާނުގައި ކާމިޔާބު މީހަކަށް ވާންބޭނުން ވާނެ މީހެކެވެ. އެހެން ކަމުން ދިރިއުޅުމުގެ މައިދާނުގައި ހުރިހާ ގޮތަކުން ވެސް ކާމިޔާބު މީހަކަށް ވުމަށްޓަކައި ތިމާ ހާސިލް ކުރަން ބޭނުންވާ ލަނޑުދަނޑި ފުރަތަމަ ކަނޑައަޅާށެވެ. އަދި އެކަމަށް މަސައްކަތް ކުރާނެ ޕްލޭނެއް ތައްޔާރުކޮށް އެގޮތަށް މަސައްކަތްކުރާށެވެ. ހަމަޔަގީނުން ވެސް ކާމިޔާބީއަކީ ހިތްވަރާއެކު މަސައްކަތް ކުރާމީހުންގެ ހައްގެކެވެ. މިފެށުނު އާ އަހަރަކީ ނިމިދިޔަ އަހަރަށް ވުރެ ހުރިހާ ގޮތަކުން ކާމިޔާބު އުފާވެރި އަހަރަކަށް ހަދަން އެދޭނަމަ މިދަންނަވާލެވުނު ކަންކަމާ ދޭތެރޭ ފުންކޮށް ވިސްނާލުން ކީއްތޯ؟