އާތިފް: ކަނޑުގެ ހިމޭން ދިރުންތަކުގެ ގަދަ އަޑު!

ކަނޑަކީ އަބަދުވެސް ދިވެހިންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ވަރަށް މުހިންމު ބައެކެވެ. ނަމަވެސް އާދަމް އާތިފް މުޙައްމަދަށް އެ ގުޅުން ވެގެންދިޔައީ ހަމައެކަނި ކަނޑަށް ލޯބިކުރުމަށްވުރެ މާ ފުން ގުޅުމަކަށެވެ. މިއަދު އާތިފް މަސައްކަތް ކުރަމުންދަނީ "އެޓޯލް މެރިން ކޮންޒަވޭޝަން ސެންޓަރ (އޭއެމްސީ)" ގެ މެރިން ބަޔޮލޮޖިސްޓެއްގެ ގޮތުގައި "ސިކްސް ސެންސަސް ކަނުހުރާ" ގަ އެވެ. އޭނާގެ މަސައްކަތުގެ ބޮޑުބައި އަމާޒުކުރެވިފައިވަނީ ވެލާ ހިމާޔަތްކުރުމަށާއި، ކަނޑުގެ ދިރާސާތައް ކުރުމަށާއި، ސަލާމަތްކުރުމުގެ އޮޕަރޭޝަންތަކަށާއި، އަދި ތިމާވެށީގެ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމަށެވެ.

ކުޅުދުއްފުށްޓަށް އުފަން އާތިފް ޖަނަވާރުތަކަށް ޝައުގުވެރިކަން އުފެދުނީ ވަރަށް ތުއްތުއިރު އެވެ. އޭނާ ބޮޑުވަމުން އައީ މަސް ފަދަ އެކި ބާވަތްތަކުގެ ދިރޭތަކެތި ގެންގުޅެމުންނެވެ. އަދި މޫދަށް އެރި ފަތައި، ހިކިދިޔައިގައި އުފެދޭ ކުދި ފެންގަނޑުތައް (ޓައިޑް ޕޫލްތައް) ބަލައި ހޯދުމުގައި ވަގުތު ހޭދަކުރި އެވެ. އެ ދުވަސްވަރު އެއީ ހަމައެކަނި އޭނާ ކުރާހިތްވި ކަންކަމެވެ. އެ ޝައުގުވެރިކަން މާ ފުން އެއްޗަކަށް ބަދަލުވެގެން ދިޔައީ ފަހުން، ކަނޑުގެ ދިރުންތަކުގެ ނިޒާމުތަކާ (އީކޯސިސްޓަމްތަކާ) ބެހޭގޮތުން އިތުރަށް އުނގެނެން ފެށުމުންނެވެ.

ކަނޑުގެ ދިރުންތަކާއި އެތަކެތީގެ މެދުގައިވާ ގުޅުންތައް ދަސްވަމުން ދިޔަވަރަކަށް، މުޅި ކަނޑަކީ އެކަތި އަނެކައްޗާ ކިހާ ވަރަކަށް ގުޅިލާމެހިފައިވާ އެއްޗެއްކަން އެނގި އޭނާ އަޖައިބުވި އެވެ. އޭގެ ފަހުން ވެލާތަކަށް އޭނާގެ ހާއްސަ ޝައުގުވެރިކަމެއް އުފެދުނެވެ. އޭނާގެ ހިތްދަމައިގަތީ ހަމައެކަނި ވެލާގެ ބާވަތްތަކެއް ނޫނެވެ. ކޮންމެ ވެލައަކީވެސް އެސޮރުގެ އަމިއްލަ ތާރީހާއި، ދަތުރުފަތުރާއި އަދި ވާހަކަތަކެއް އެކުލެވޭ، ވަކި ފަރުދެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކުރެވޭ އެއްޗެއް ކަމުގައި ވުމެވެ. މި ޝައުގުވެރިކަން އާތިފް ގެންގޮސްދިނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީން މެރިން ސައިންސްގެ ދާއިރާއިން ބެޗެލަރސް ޑިގްރީ ހާސިލްކުރުމަށެވެ.

ކަނޑާ ބެހޭގޮތުން ކިޔެވުމުން ފެށިގެން ކަނޑުގައި މަސައްކަތްކުރުމާ ހަމައަށް

ކިޔެވުމުގެ ތެރޭގައި އާތިފަށް ދަސްވި އެންމެ ބޮޑު އެއް ފިލާވަޅަކީ، މެރިން ބަޔޮލޮޖީއަކީ ހަމައެކަނި އަޑީގައި (މޫދުގައި) ވަގުތު ހޭދަކުރުމަށްވުރެ މާ ފުޅާ ދާއިރާއެއް ކަމެވެ.

"މެރިން ބަޔޮލޮޖީއަކީ ކޮންމެ ދުވަހަކު މޫދު އަޑީގައި އުޅުމެއް ނޫން. އޭގެ ފަހަތުގައި ސްޓެޓިސްޓިކްސްއާއި، ރިސާޗް މެތަޑްސްއާއި، ޑޭޓާ އެނަލިސިސް އަދި ސައިންޓިފިކް ލިޔުންތައް ލިޔުން ފަދަ ވަރަށް ގިނަ ސައިންޓިފިކް ކަންކަން އެކުލެވޭ،" އޭނާ ކިޔައިދިނެވެ.

ގިނަ ދަރިވަރުން ފަދައިން، އޭނާއަށް ހިޔާރުކުރެވުނީ ރަނގަޅު މަގުތޯ ހިތުގައި ސުވާލު އުފެދުނު ވަގުތުތައްވެސް އަ އެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެ ގޮންޖެހުންތަކުން އޭނާއަށް ދަސްކޮށްދިނީ ހަމައެކަނި ޝައުޤުވެރިކަން (ޕެޝަން) ހުރުމުން ނުފުދޭނެ ކަމެވެ. ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރުމުގައި މާނަހުރި ހިދުމަތެއް ކުރުމަށްޓަކައި، އެ ޝައުޤުވެރިކަމަށް ސައިންޓިފިކް މައުލޫމާތާއި އަމަލީ ހުނަރުގެ އެހީތެރިކަން ބޭނުންވެ އެވެ.

އޭނާގެ ޕްރޮފެޝަނަލް ދަތުރު ފެށުނީ އިންޓަރންޝިޕްތަކާއި ދާއިރާގެ އަމަލީ ތަޖުރިބާތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި މޯލްޑިވްސް އަންޑަރވޯޓަރ އިނިޝިއޭޓިވް އަދި އޮލިވް ރިޑްލީ ޕްރޮޖެކްޓާ އެކު ކުރި މަސައްކަތްތައް ހިމެނެ އެވެ. މި ތަޖުރިބާތަކުގެ ސަބަބުން ކްލާސްރޫމުގައި މެރިން ސައިންސް ދަސްކުރުމުން ފެށިގެން، ސީދާ ކަނޑުގެ ދިރުންތަކާއެކު މަސައްކަތްކޮށް ހިމާޔަތްކުރުމުގެ މަޝްރޫއުތަކުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ފުރުސަތު އޭނާއަށް ލިބުނެވެ. ފަހުން އޭނާ އެޓޯލް މެރިން ކޮންޒަވޭޝަން ސެންޓަރާ ގުޅި، ސިކްސް ސެންސަސް ކަނުހުރާގެ ރިސޯޓް މެރިން ބަޔޮލޮޖިސްޓެއްގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތް ފެށި އެވެ.

ފުރަތަމަ ވަޒީފާ ފެށުމާއެކު އުފާވެރިކަމާއި ހާސްކަމުގެ އިހުސާސްތައް އެކުވެގެން ދިޔަ އެވެ. ކުއްލިއަކަށް ހަވާލުވި ޒިންމާއަކީ ހަމައެކަނި ފީލްޑްވޯކާއި ދިރާސާތައް ކުރުން އެކަންޏެއް ނޫނެވެ. އެއާއެކު، މެރިން ސައިންސާ ބެހޭ އެއްވެސް މައުލޫމާތެއް ކުރިން ނެތް މީހުންނަށް އެ މައުލޫމާތުތައް ފޯރުކޮށްދިނުންވެސް ހިމެނުނެވެ.

ދުވަސްތައް ވޭތުވަމުން ދިޔަވަރަކަށް އާތިފަށް ވިސްނުނީ، ރިސޯޓެއްގައި މަސައްކަތް ކުރުމަކީ ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރުމަށް ވަރަށް އަގުހުރި ފުރުސަތެއް ފަހިކޮށްދޭ ކަމެއް ކަމެވެ. އެއީ އަޑުއަހާނެ ބަޔަކު (އޯޑިއަންސެއް) ލިބުމެވެ. ގެސްޓުންނާއެކު ބާއްވާ ކޮންމެ މުޢާމަލާތަކީވެސް، ކަނޑުގެ މާހައުލު އެމީހުންނަށް ތަޢާރަފުކޮށްދީ، އެ މާހައުލު ހިމާޔަތްކުރަން ޖެހޭ ސަބަބު ވިސްނައިދިނުމަށް ލިބޭ ރަނގަޅު ފުރުސަތެކެވެ. އެއްވެސް ދެ ދުވަހެއް އެއްގޮތެއް ނުވާނެ ކަމެވެ. ރިސޯޓެއްގެ މެރިން ބަޔޮލޮޖިސްޓެއްގެ ދުވަހުގެ ތާވަލު އަބަދު އެއްގޮތަކަށް ނޯވެ އެވެ.

ބައެއް ދުވަސްދުވަހުގެ ފެށުން އޮންނަނީ މޫދުގައެވެ. އެއީ ސާވޭތައް ކުރުމާއި، ވެލާ އަދި އެހެނިހެން ކަނޑުގެ ދިރުންތައް މޮނިޓާ ކުރުމުގަ އެވެ. އަނެއްބައި ދުވަސްދުވަހު ކުރަންޖެހޭ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި ފޮޓޯތައް ދިރާސާކުރުމާއި، ވަކިވަކި ވެލާތައް ދެނެގަތުމާއި، ޑޭޓާބޭސް ބެލެހެއްޓުމާއި، ރިސާޗް ހެދުން ނުވަތަ ހޭލުންތެރިކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމްތައް ތައްޔާރުކުރުން ހިމެނެ އެވެ.

މީގެ އިތުރުން މެހެމާނުންނަށް މައުލޫމާތު ދިނުމުގެ ސެޝަންތަކާއި، ވެލާ ބަލަން ހިނގާލުމާއި، ސްނޯކްލިން ހަރަކާތްތަކާއި އަދި ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރުމުގެ އެކި އިވެންޓްތައް ވެސް އޮވެ އެވެ. އަދި އަނިޔާވެފައިވާ ޖަނަވާރެއް ނުވަތަ ކަނޑުވެފައިވާ ދަލެއް (ގޯސްޓް ނެޓް) ފެނިގެން ރިޕޯޓެއް ލިބުމުން، މުޅި ދުވަހުގެ ޕްލޭން ކުއްލިއަކަށް ބަދަލުވެގެންދާ ދުވަސްތައް ވެސް އާދެ އެވެ.

އާތިފްގެ މަސައްކަތުގެ ބޮޑު ބައެއް ހިއްސާކުރަނީ ފޮޓޯ މެދުވެރިކޮށް ވެލާ ދެނެގަތުމުގެ މަސައްކަތެވެ. ވެލާގެ މޫނުމަތީގައި ހުންނަ ތަފާތު ތިކިތަކާއި ކުރެހުންތަކުގެ ފޮޓޯ ނަގައި އެ ދިރާސާކުރުމުން، ވަކިވަކި ވެލާތައް ދެނެގަނެވި، ދިގު މުއްދަތަކަށް އެ އެއްޗެހި މޮނިޓާ ކުރުމުގެ ފުރުސަތު ލިބެ އެވެ. މީގެ ސަބަބުން ވަކިވަކި ދިރުންތަކުގެ ރެކޯޑުތައް އެއްކުރެވި، އެ ސަރަހައްދުގެ މާހައުލު ބޭނުންކުރަނީ ކޮން ވެލާތަކެއްކަން ދެނެގަތުމަށް ދިރާސާވެރިންނަށް އެހީތެރިވެދެ އެވެ.

މި މަސައްކަތުގައި ޓެކްނޮލޮޖީގެ ދައުރު ވެސް އަންނަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ. މޫދުގައި އުޅެގެން މޮނިޓާ ކުރަން ދަތި ސަރަހައްދުތައް ސާވޭ ކުރުމަށް ޑްރޯން ބޭނުންކުރެވޭއިރު، ކެމެރާ އަދި އެހެނިހެން ފީލްޑް އިކުއިޕްމަންޓްތަކުގެ އެހީގައި ކަނޑުގެ ދިރުންތަކާއި މާހައުލު ޑޮކިއުމެންޓް ކުރުމަށް މަގުފަހިވެ އެވެ. ނަމަވެސް، ހުރިހާ މަސައްކަތެއް ހިނގަނީ ކަނޑުއަޑިއަކު ނޫނެވެ.

ކޮންމެ ފީލްޑް ސާވޭއެއްގެ ފަހަތުގައި ޑޭޓާ އެންޓްރީ ކުރުމާއި، ފޮޓޯ އެނަލައިޒް ކުރުމާއި، ޑޭޓާބޭސް ބެލެހެއްޓުމާއި، ދިރާސާކުރުން އަދި ރިޕޯޓް ލިޔުމަށް އެތައް ގަޑިއިރެއް ހޭދަވެ އެވެ. މާ ބޮޑަށް ލޮލަށް ފެންނަން ނުހުންނަ މި މަސައްކަތްތަކަކީ ފީލްޑުން ފެންނަ ފެނުންތައް، ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރުމަށް ބޭނުންތެރި މައުލޫމާތަށް ބަދަލުކޮށްދިނުމުގައި ކޮންމެހެން މުހިންމު ބައެކެވެ.

ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރުމަކީ އެންމެންގެ ގުޅިފައިވާ މަސައްކަތަކަށްވުން

މި މަސައްކަތުގެ ތެރެއިން އާތިފަށް ދަސްވި އެންމެ މުހިންމު އެއް ފިލާވަޅަކީ، ކަނޑުގެ މާހައުލު ހިމާޔަތްކުރުމުގެ މަސައްކަތަކީ ހަމައެކަނި މެރިން ބަޔޮލޮޖިސްޓަކަށް އެކަނި ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫން ކަމެވެ. ސިކްސް ސެންސަސް ކަނުހުރާގައި، ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރުމުގެ ހަރަކާތްތަކުގައި އެކި ޑިޕާޓްމަންޓްތަކުގެ މުވައްޒަފުން ބައިވެރިވެ އެވެ.

މީހުން އެއްބާރުލައިގެން އެކުގައި މަސައްކަތް ކުރުވުމަކީ އޭނާގެ ވަޒީފާގައި ލިބުނު އެންމެ ބޮޑު އެއް ހިތްހަމަޖެހުމެވެ. ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރުމަކީ ވަކި ފަރުދެއްގެ ޒިންމާއަކަށް ވުމުގެ ބަދަލުގައި، މުޅި މުއައްސަސާގެ ސަގާފަތުގެ ބަޔަކަށް ވެގެންދާއިރު އޭގެ ނަތީޖާ މާ ބޮޑަށް ވެސް ފެނިގެންދެ އެވެ. އޭނާގެ މަސައްކަތް ރިސޯޓުގެ ހިސާރުން ބޭރަށް ވެސް ފޯރަ އެވެ.

އާތިފް ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި އޭނާގެ އެންމެ ކާމިޔާބު އެއް ދުވަހަކީ އޭނާގެ އުފަން ރަށް ކުޅުދުއްފުށީގައި ހިންގި ހޭލުންތެރިކުރުމުގެ ޕްރޮގްރާމެކެވެ. އެ ޕްރޮގްރާމުގައި 200 އަށް ވުރެ ގިނަ ދަރިވަރުންނާއެކު ކަނޑުގެ މާހައުލު ހިމާޔަތްކުރުމާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދެއްކުމުގެ ފުރުސަތު އޭނާއަށް ލިބުނެވެ. އާތިފަށް މިފަދަ ވަގުތުތައް، ކަނޑުއަޑީގައި ކުރާ މަސައްކަތްތަކާ އެއްވަރަށް މުހިންމެވެ.

"އަޅުގަނޑުގެ މަސައްކަތުން މަދު ޒުވާނުންކޮޅަކަށް ނަމަވެސް ކަނޑާމެދު ދެކޭގޮތް ބަދަލުވެ، އެ މާހައުލު ރައްކާތެރިކުރަން ޝައުގުވެރިކަން އުފެދިއްޖެނަމަ، އަޅުގަނޑަށް މި ކުރެވުނީ މާނަހުރި ކަމެއް ކަމަށް ގަބޫލުކުރެވޭ،" އޭނާ ބުންޏެވެ.

އަނިޔާވާ ޖަނަވާރުތަކަށް ދެވަނަ ފުރުސަތެއް ހޯދައިދިނުން

ސަލާމަތްކުރުމުގެ މަސައްކަތަކީ (ރެސްކިއު ވޯކް) ވެސް އާތިފްގެ ހަޔާތުގެ މުހިންމު ބައެކެވެ. އަދި މިއީ އޭނާއަށް އެންމެ ބޮޑެތި އިހުސާސީ ތަޖުރިބާތަކެއް ވެސް ކުރުވި ދާއިރާ އެވެ.

ހަނދާނުން ފޮހެލަން ދަތި އެއް ހާދިސާއަކީ ވާގަނޑެއް އޮޅި، ފިޔަގަނޑަށާއި އަނގަޔަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިފައިވާ ލަނޑާ ވެލާއެއް ސަލާމަތްކުރި ހާދިސާ އެވެ. މިފަދަ ހާލަތްތަކަކީ ބަލައިގަންނަން އުނދަގޫ ކަންކަމެވެ. ސަބަބަކީ އެ އަނިޔާތަކަކީ ސީދާ އިންސާނުންގެ އަމަލުތަކާ ގުޅިފައިވާ ކަންކަމަށް ވާތީ އެވެ. ޖަނަވާރުތަކަށް ކުރިމަތިވާ ނުރައްކާތައް ނައްތާލައި، އެ އެއްޗެއްސަށް ބޭނުންވާ ފަރުވާ ފޯރުކޮށްދެވުމަކީ ނުހަނު ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމެއް ލިބޭ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް އާތިފް ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި، ސަލާމަތްކުރުމުގެ މިފަދަ މަސައްކަތްތަކަކީ އަސްލު މިފަދަ ހާދިސާތައް ދިމާވާން މެދުވެރިވާ ސަބަބުތަކާ މެދު މީހުން ސުވާލު އުފައްދަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.

އޮޔާދާ ދާތަކަކީ (ގޯސްޓް ނެޓްސް) ވެސް ދިމާވާ ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ. ގެއްލިފައިވާ ނުވަތަ ކަނޑަށް ދޫކޮށްލާފައިވާ މިފަދަ މަސްވެރިކަމުގެ އާލާތްތަކަކީ، ކަނޑަށް އެޅޭތާ އެތައް ދުވަހެއް ފަހުން ވެސް ކަނޑުފަޅުގެ ދިރުންތައް އޭގައި ޖެހި ބަންދުވާ އެއްޗެކެވެ. ވެލާ، މަޑި، މިޔަރު އަދި އެހެނިހެން ދިރުންތައް މީގެ ތެރޭގައި ތާށިވެ، އަނިޔާވެ ނުވަތަ މަރުވެގެންދެ އެވެ. އެހެންކަމުން އާތިފަށް، އޮޔާދާ ދަލެއް ނެގުމަކީ ހަމައެކަނި ކުނިގަނޑެއް ސާފުކޮށްލުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ކަނޑުގެ މާހައުލުން ހަރަކާތްތެރި ނުރައްކަލެއް ނައްތާލައި، ފަހަރުގައި ޖަނަވާރެއްގެ ފުރާނަ ސަލާމަތްކުރުން ކަމުގައި ވެދާނެ އެވެ.

މީހުން ކަނޑާމެދު ދެކޭގޮތް ބަދަލުކުރުން

އާތިފަށް އޭނާގެ މަސައްކަތުން ލިބޭ އެންމެ ބޮޑު އެއް ހިތްހަމަޖެހުމަކީ ހަމައެކަނި ލޮނުގަނޑުގެ ތެރޭގައި ވެލައެއް ފެނުމެއް ނޫނެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، މީހުން އެ ވެލާމެދު ދެކޭގޮތަށް އަންނަ ބަދަލު ފެނުމެވެ.

ފަތުރުވެރިޔަކަށް ފުރަތަމަ ވެލައެއް ފެނުމުން، އެއީ ހަމައެކަނި ފޮޓޯއެއް ނަގާލަން ނުވަތަ އެއާއެކު ފަތާލަން ރީތި ޖާނަވާރެއްގެ ގޮތުގައި ފެނިދާނެ އެވެ. ނަމަވެސް އެސޮރުމެންގެ ހަޔާތުގެ ވާހަކަތައް އެނގުމުން، އެމީހުން އެސޮރުމެންނާމެދު ދެކޭގޮތް މުޅިން ބަދަލުވެގެންދެ އެވެ. ބިސް އަޅައިގެން ވިހާ ވެލާ ޅަދަރިންގެ ތެރެއިން ބޮޑުވަނީ ވަރަށް މަދު މިންވަރެއްކަމާއި، ވެލައެއް ބޮޑުވެ އަލުން ބިސް އެޅުމަށް އެތައް ދިހަ އަހަރެއް ނަގާކަން އެނގުމުން، ވަކިވަކި ވެލާ ފެނުމުގެ މާނަ މާ ބޮޑަށްވެސް ފުންވެގެންދެ އެވެ.

"ވިހާ ޅައެއްޗެހީގެ ތެރެއިން ދިރިހުންނަނީ ވަރަށް މަދު އަދަދެއްކަމާއި، އޭގެ ތެރެއިން ވެލައެއް އަލުން އައިސް ބިސް އަޅަން ގާތްގަނޑަކަށް 25 އަހަރު ނަގާކަން އެނގުމުން، އެ ވަކި ވެލަލުގެ އަގުހުރި މިންވަރު އިހުސާސް ކުރެވޭނެ. އަހަރެމެން އެ ވެލައަކަށް ގެއްލުމެއް ދީފިނަމަ، އެ ދެވެނީ ހަމައެކަނި އެންމެ ޖާނަވާރަކަށް ދެވޭ ގެއްލުމެއް ނޫން. އަހަރެމެންނަށް އެ ބުރޫއަރުވާލެވެނީ އެތައް އަހަރެއްގެ ވިހައި އާލާވުމުގެ ފުރުސަތަށް." އާތިފް ކިޔައިދިނެވެ.

މިއީ އާތިފްގެ ހިތަށް ވަކިން ހާއްސަ އުފަލެއް ލިބޭ ވަގުތުތަކެވެ. ފުރަތަމަ ހަމައެކަނި ވެލައެއް ބަލާލުމުގެ ޝައުގުވެރިކަން ހުރި މީހަކަށް، އެސޮރުމެންގެ ދިރިއުޅުމާއި، އެސޮރުމެންނަށް ކުރިމަތިވާ ގޮންޖެހުންތަކާއި، އަދި ތިމާވެށީގެ ނިޒާމަށް އޭގެ މުހިންމުކަން އެނގިގެންދާއިރު، އެ އެއްޗެއްސާމެދު އެމީހުން ދެކޭގޮތް ގިނަފަހަރަށް ބަދަލުވެ އެވެ.

އާތިފަށް މިއީ ދިރުންތައް ހިމާޔަތްކުރުމުގެ މަސައްކަތުގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް ބައެވެ. މައުލޫމާތު އެއްކުރުމާއި އަނިޔާވެފައިވާ ޖަނަވާރުތައް ސަލާމަތްކުރުމަކީ ކޮންމެހެން މުހިންމު ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ކަނޑުގެ ދިރުންތަކަށް މީހުންގެ ހިތުގައި މާ ފުން އިހުތިރާމެއް އުފެއްދުމަށް އެހީތެރިވެދިނުމަކީ، އެ ދިރުންތައް ފެނި ބައްދަލުވާ ވަގުތަށްވުރެ މާ ފަހަށްވެސް ދެމިގެންދާނެ ފަދަ ހެޔޮ ބަދަލެއް ގެނުވާނެ ކަމެކެވެ.

ބަދަލުވަމުންދާ ރާއްޖޭގެ ކަނޑުތައް

އާތިފްގެ މަސައްކަތުގެ ސަބަބުން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ކަނޑުގެ ދިރުންތަކުގެ ނިޒާމަށް ކުރިމަތިވަމުންދާ ގޮންޖެހުންތައް ވަރަށް ގާތުން ދެނެގަތުމުގެ ފުރުސަތު އޭނާއަށް ވަނީ ލިބިފަ އެވެ.

1998 އަދި 2016 ވަނަ އަހަރު ކަނޑު ހޫނުވުމާ ގުޅިގެން ހިނގި ހާދިސާތައް ހިމެނޭހެން، ފަރުތަކުން ގާހުދުވުމުގެ ބޮޑެތި ހާދިސާތައް ރާއްޖެއަށް ވަނީ ކުރިމަތިވެފަ އެވެ. އަދި ފަހަކަށް އައިސް، ކަނޑުގެ ސަތަހައިގެ ފިނިހޫނުމިން މަތިވުމާއި އޭގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ހޫނުގެ ޕްރެޝަރުގެ ސަބަބުން ފަރުތަކަށް ދަނީ އިތުރަށް ބާރުބޮޑުވަމުންނެވެ.

އާތިފް ދެކޭގޮތުގައި މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަކީ މައްސަލައިގެ އެއްބައެވެ. ތަޣައްޔަރުވުމާއި، ފަރުތަކަށް ލިބޭ ޖިސްމާނީ ގެއްލުންތަކާއި، ރަނގަޅު ޕްލޭނެއް ނެތި ހިންގާ އައްސޭރިފަށުގެ ތަރައްގީގެ މަޝްރޫއުތައް ފަދަ އެތެރޭގެ ޕްރެޝަރުތަކުގެ ސަބަބުން، މިހާރު ވެސް މޫސުމީ ބަދަލުތަކާ ކުރިމަތިލަމުންދާ ނާޒުކު ތިމާވެއްޓަށް އިތުރު ބުރައެއް އުފުލަންޖެހެ އެވެ.

"އަޅުގަނޑަކީ ތަރައްގީއާ ދެކޮޅު މީހެއް ނޫނެވެ. ރާއްޖެއަށް އުމްރާނީ އަދި އިގުތިސާދީ ކުރިއެރުން ބޭނުންވޭ. އަޅުގަނޑުގެ ކަންބޮޑުވުމަކީ އަޅުގަނޑުމެން ތަރައްގީވަމުން އަންނަ ގޮތާ މެދުގަ. ތަރައްގީ ޕްލޭންކުރަންވާނީ ޖަޒީރާ ގައުމެއްގެ ތިމާވެށީގެ ހަގީގަތްތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް. އެއީ ކަނޑުގެ މާހައުލަކީ ހަމައެކަނި އިމާރާތްކުރުމަށް އޮތް ހުސް ތަނެއްގެ ގޮތުގައި ބެލުމުގެ ބަދަލުގަ." އޭނާ ބުންޏެވެ.

އޭނާ ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ތަރައްގީގެ މަސައްކަތްތައް ފެށުމުގެ ކުރިން ތިމާވެށްޓަށް ކުރާނެ އަސަރުތައް ވަޒަންކުރަން (އީއައިއޭ ހަދަން) ޖެހެ އެވެ. އަދި ނާޒުކު މާހައުލުތައް ދެނެގަނެ، ވީވަރަކުން އެފަދަ ތަންތަނަށް ގެއްލުން ނުވާނެ ގޮތަށް ކަންކަން ރާވަންޖެހޭއިރު، އިމާރާތްކުރުމުގެ މުޅި މަރުހަލާގައި ވެސް ތިމާވެށި މޮނިޓަރ ކުރެވެމުން ދާންޖެހެ އެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ފަރުތައް އާލާކުރުމަކީ (ކޮރަލް ރެސްޓޮރޭޝަނަކީ) ފުރަތަމަ ކަމަކަށް ދުޅަހެޔޮ ގުދުރަތީ ފަރުތަކަށް ގެއްލުން ދިނުމަށް ދެއްކޭ ބަހަނާއަކަށް ވެގެން ނުވާނެ ކަމަށް ވެސް އޭނާ ފާހަގަކުރެ އެވެ. "ގާތައް އިންދުމަކީ މިހާރުވެސް އަހަރެމެންގެ ހުރި ފަރުތައް ހިމާޔަތްކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ."

ހިމާޔަތްކުރުން ފެށެނީ އާދައިގެ މީހުންގެ ކިބައިން

އާތިފް ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރުމަށް އެޅޭ އެންމެ ނަތީޖާ ރަނގަޅު ބައެއް ފިޔަވަޅުތަކަކީ އެންމެ އާދައިގެ ފިޔަވަޅުތަކެވެ. މުރަކަތަކުގެ މައްޗަށް ނޭރުމާއި، އަތްނުލުމާއި، ބޭކާރު ގޮތުގައި ޕްލާސްޓިކް ބޭނުންނުކުރުމާއި، ޒިންމާދާރުކަމާއެކު ކުނި ނައްތާލުމާއި، ޒިންމާދާރުކަމާއެކު ސްނޯކަލްކުރުމާއި ލޯންޗުފަހަރު ދުއްވުމުގެ އުސޫލުތަކަށް އަމަލުކުރުމާއި، މަސްވެރިކަން ކުރަން ގެންގުޅޭ ސާމާނު މޫދަށް ދޫނުކޮށްލުން ފަދަ ކަންކަމަކީ ބަދަލެއް ގެނެވިދާނެ ކަންކަމެވެ.

ނަމަވެސް އޭނާ ދެކޭގޮތުގައި އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކީ ކަނޑުތަކާމެދު މީހުން ވިސްނާ ގޮތް ބަދަލުކުރުމެވެ. ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރުމަކީ ހަމައެކަނި ސައިންސްވެރިންނާއި، ތިމާވެށީގެ ޖަމިއްޔާތަކާއި ނުވަތަ ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކަށް އެކަނި ދޫކޮށްލެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ކަނޑަށް ޒިޔާރަތްކުރާ މީހުންނާއި، ކަނޑާ ގުޅުންހުރި މަސައްކަތްތައް ކުރާ މީހުން އަދި ކަނޑަށް ބަރޯސާވާ މީހުންގެ ވެސް އަދާކުރަންޖެހޭ ދައުރެއް އޮވެ އެވެ.

އާތިފްގެ މަސައްކަތުގައި ތައުލީމާއި ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރުން މިހާ މުހިންމު ބަޔަކަށް ވެފައިވަނީ މި ސަބަބާ ހުރެ އެވެ. ރިސޯޓުގެ މެހެމާނުންނާ ވާހަކަދެއްކި ކަމުގައި ވިޔަސް، ސްކޫލް ދަރިވަރުންނާ ނުވަތަ އެކުގައި މަސައްކަތްކުރާ މީހުންނާ ވާހަކަދެއްކި ކަމުގައި ވިޔަސް، އޭނާގެ އަމާޒަކީ ހަމައެކަނި މީހުން ކުރަންވީ ކަންކަން ބުނެދިނުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެންމެ ފުރަތަމަ ކަމަކަށް ކަނޑުގެ މާހައުލަކީ މުހިންމު އެއްޗަކަށް ވަނީ ކީއްވެގެންކަން އެމީހުންނަށް ވިސްނައިދިނުމެވެ.

މެރިން ބަޔޮލޮޖިސްޓުންގެ އާ ޖީލެއް ބިނާކުރުން

އާތިފް އުއްމީދު ކުރަނީ ދިވެހި ޒުވާނުންގެ ތެރެއިން ގިނަ ބަޔަކު މެރިން ސައިންސާއި ތިމާވެއްޓާ ގުޅުންހުރި ދާއިރާތަކުން ކުރިއަށްދިއުމަށް ވިސްނާނެ ކަމަށެވެ. އޭނާ ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި އެންމެ ބޮޑު އެއް ކުށްހީއަކީ މެރިން ބަޔޮލޮޖީއަކީ ހަމައެކަނި މަސްމަހާމެހި ދިރާސާކުރުން ނުވަތަ އަޑީގައި ވަގުތު ހޭދަކުރުން ކަމަށް ދެކޭ ދެކުމެވެ.

ރިސާޗް، ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރުން، އެންވަޔަރަންމަންޓަލް ކޮންސަލްޓެންސީ، މަސްވެރިކަން، ތައުލީމު، މެރިން ޕޮލިސީ އަދި ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާއިން ވެސް ފުރުސަތުތައް އެބައޮތެވެ. ދަރިވަރުންނަށް އިންޓާންޝިޕްތަކާއި، އަމަލީ ތަމްރީނުތަކާއި، އަދި އަމަލީ މައިދާނުގައި ތަޖުރިބާ ހޯދުމުގެ ފުރުސަތުތައް އިތުރުވުމަކީ މި ދާއިރާތަކުގައި ހަގީގަތުގައި ކުރަންޖެހޭ މަސައްކަތްތައް ދެނެގަތުމަށް ޒުވާނުންނަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަމެކެވެ. ދިވެހި ޒުވާނުންނަށް، ހާއްސަކޮށް އޭނާގެ އުފަން ރަށް ކަމަށްވާ ކުޅުދުއްފުށީގެ ޒުވާނުންނަށް އޭނާ ދޭން އޮތް މެސެޖަކީ ވަރަށް ސާދާ މެސެޖެކެވެ.

"އެހެން އެންމެން އިހްތިޔާރުކުރާ މަގު ނޫން އެހެން މަގެއް ހިޔާރުކުރުމަށް ޖެހިލުން ނުވާށެ." އާތިފް ބުންޏެވެ.

މެރިން ބަޔޮލޮޖީއަކީ އަބަދު ފަސޭހަ ކެރިއަރަކަށް ނުވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، ހަގީގީ ޝައުގުވެރިކަމާއި، މެދުކެނޑުމެއްނެތި އުނގެނުމާއި، އަދި އަމަލީ ތަޖުރިބާގެ ސަބަބުން ކުރިއެރުމުގެ ދޮރުތައް ހުޅުވިގެންދާނެ ކަމަށް އާތިފް ގަބޫލުކުރެ އެވެ. ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރުމަށް ހިއްސާވުމަށްޓަކައި ޒުވާނުން ސައިންސްވެރިންނަށް ވާންދެން މަޑުކުރާކަށްވެސް ނުޖެހެ އެވެ. އެމީހުންގެ ވަށައިގެންވާ ތިމާވެށި ދެނެގަނެ، އެ ތިމާވެށި ބަލަހައްޓައިގެން އެކަން މިހާރުވެސް ފެށިދާނެ އެވެ.

ވަޒީފާއަކަށްވުރެ ބޮޑު ކަމެއް

އާތިފަށް ކަނޑުގެ ދިރުންތައް ހިމާޔަތްކުރުމުގެ މަސައްކަތަކީ ހަމައެކަނި ވަޒީފާއެއް ނޫނެވެ. އެއީ ސައިންޓިފިކް އިލްމު ހަގީގީ ދުނިޔޭގެ އަމަލީ މަސައްކަތާ ގުޅުވައިދޭ ވަސީލަތެކެވެ. ވަކިވަކި ވެލާތައް ދެނެގަތުމާއި ސަލާމަތްކުރުމުގެ މަސައްކަތްތަކުން ފެށިގެން، އޭނާގެ އުފަން ރަށުގެ އެތައް ސަތޭކަ ދަރިވަރުންނާ ވާހަކަދެއްކުމާ ހަމައަށް، އޭނާގެ މަސައްކަތް ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރުމުގެ ކުދިކުދި ކަންކަމުން ފެށިގެން އެންމެ ބޮޑު މަންޒަރާ ހަމައަށް ފުޅާވެގެންވެ އެވެ. އޭނާގެ ކެރިއަރަކީ ހަމައެކަނި އެންމެ ހޯދުމެއް ނުވަތަ އެންމެ ކާމިޔާބީއެއް ކަމަކަށް އޭނާ ނުދެކެ އެވެ.

"އަހަރެންގެ ނަން ވަކި ހާއްސަ ހޯދުމަކާ ނުވަތަ ކާމިޔާބީއަކާ ގުޅިފައި އޮތުމަކީ އެހާ މުހިންމު ކަމެއް ނޫން. އޭގެ ބަދަލުގައި އަހަރެން ބޭނުންވަނީ، ކަނޑުތައް ދެކެ ލޯބިވި، އެހެން މީހުންނަށްވެސް އެގޮތަށް ލޯބިވާން ދަސްކޮށްދިން، އަދި އަޑުއުފުލުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެންނުވާ ދިރުންތަކުގެ އަޑަކަށް ވެދިން މީހެއްގެ ގޮތުގައި އަހަރެންގެ ހަނދާން އައުމަށް."